Boris Johnson: Parthenon Marbles zijn legaal verkregen en blijven in Londen

13 maart 2021

Het blijft een aanhoudend twistpunt tussen Griekenland en Groot-Brittannië: het eigendomsrecht van de Parthenon Marbles. Griekenland strijdt al bijna 200 jaar voor teruggave van de marmeren sculpturen, terwijl de Britten vinden dat zij de rechtmatige eigenaar zijn.

De Britse premier Boris Johnson heeft zich voor het eerst sinds zijn aantreden uitgesproken over de kwestie. In een exclusief interview met het Griekse dagblad Ta Nea zei Johnson gisteren dat hij de sterke gevoelens van het Griekse volk en premier Mitsotakis begrijpt, maar dat de Parthenon Marbles niet worden teruggeven aan Athene.

“De Britse regering neemt al lang een stevige positie in met betrekking tot de sculpturen, namelijk dat ze legaal zijn verworven door Lord Elgin onder de geldende wetten van die tijd en dat ze sinds hun verwerving legaal eigendom zijn van de Trustees van het British Museum”, zei Johnson.

Filhelleen Boris Johnson

Boris Johnson met een buste van Pericles

De Britse premier profileert zich graag als filhelleen – hij studeerde Klassieke Filologie en Filosofie in Oxford, houdt van de oude Griekse literatuur, reciteert verzen uit de Ilias, vindt Homerus ‘de grootste schrijver aller tijden’ en noemt de staatsman en veldheer Pericles zijn grote held.

Ook brengt Johnson ieder jaar een vakantie door in zijn vaders villa in Horto, in het zuidelijke gedeelte van Pilion. Maar zijn grote liefde voor de Griekse cultuur houdt dus niet in dat hij ook bereid is om gehoor te geven aan het herhaalde verzoek van Griekenland om terugkeer van de Parthenon Marbles.

Cultuurminister Mendoni betwist bewering Johnson

De Griekse Cultuurminister Lina Mendoni betwistte de beweringen van de Britse premier en zei dat er bewijs is dat de sculpturen van het Parthenon illegaal werden verwijderd van de Acropolis door de Britse Lord Elgin aan het begin van de 19e eeuw.

“Het Ministerie van Cultuur kan de nodige documentatie leveren dat het Britse volk kan informeren over hoe het British Museum de sculpturen illegaal bezit”, zei ze. “Voor Griekenland heeft het British Museum geen legitiem eigendom of bezit van de sculpturen.”

Onjuist geïnformeerd

Ook de directeur van het Acropolis Museum in Athene, Dimitrios Pantermalis, uitte zijn ongenoegen over de bewering en van de Britse premier. Hij noemde het jammer dat Johnson, die Grieks is opgeleid, dergelijke uitspraken doet. “Hij kan ze niet baseren op correcte gegevens.”

“Deze hele casus van de Parthenon-sculpturen is gebaseerd op de zogenaamde firman (een decreet van de sultan) voor de verwijdering en overdracht van de sculpturen door Lord Elgin. Maar die bestaat helemaal niet.” Volgens Pantermalis blijkt dat uit grondig onderzoek van de Ottomaanse archieven uit de periode 1800 – 1830 door twee Turkse experts.

Pantermalis onthulde in 2019 al dat het document dat door Lord Elgin werd geciteerd in werkelijkheid geen bevel van Sultan Selim III was, maar eerder een ‘een administratieve brief’ die naar de Ottomaanse autoriteiten in Athene werd gestuurd. In de brief werd alleen toestemming verleend om te graven in de heuvels rond de Acropolis, die waren ontstaan na de beschietingen door de Venetiaanse generaal Francesco Morosini in 1687. “Er was geen vergunning voor opgraving of verwijdering van de Parthenon Marbles”, aldus Pantermalis.

Lord Elgin

Kunstroof door Lord Elgin

In 1801 verwijderde de Britse Lord Elgin marmeren delen van het fries van het Parthenon nadat hij die voor een schijntje had gekocht van de Turkse overheersers. In 1816 verkocht hij de beelden voor 35.000 pond aan de Britse regering, die ze vervolgens overdroeg aan het British Museum in Londen.

Het meenemen van de sculpturen wordt door velen gezien als kunstroof. Griekenland probeert de marmeren delen daarom al sinds het einde van de Onafhankelijkheidsoorlog in 1832 terug te halen naar Athene. Het British Museum wees die oproepen herhaaldelijk af. De Britten menen dat Lord Elgin de stukken heeft verworven via een legitiem contract met het Ottomaanse Rijk.


Moderne kunst ontmoet oude ruïnes op Delos

5 mei 2019

[klik op een afbeelding voor een vergroting]

Het eiland Delos heeft een primeur: de 5000 jaar oude archeologische site is het toneel van een moderne kunsttentoonstelling. Verspreid over het eiland zijn sculpturen van de Britse kunstenaar Antony Gormley te zien.

De tentoonstelling is georganiseerd door de Griekse non-profitorganisatie NEON in samenwerking met het Ephorate of Antiquities van de Cycladen. Het project met de titel SIGHT omvat 29 levensgrote ijzeren lichaamssculpturen die Gormley de afgelopen 20 jaar heeft gemaakt. Vijf werken maakte hij speciaal voor de expositie op Delos.

De sculpturen worden op verschillende delen van het eiland geplaatst. Bezoekers kunnen ze ontdekken met behulp van een kaart. Twee sculpturen staan in de zee dichtbij de kust, anderen staan op de heuvel van Kynthos, in de Agora van de Competaliasts, bij de ingang van het stadion en op het podium van het theater.

De sculpturen van Gormley zijn van 2 mei tot 31 oktober 2019 te zien op Delos. Het is de eerste keer dat de Griekse Archeologische Raad toestemming heeft gegeven voor een expositie van moderne kunst op een archeologische site. Het eiland Delos staat op de UNESCO-lijst van Werelderfgoed.

Geschiedenis Delos

Volgens de Griekse mythologie is Delos de geboorteplaats van de goddelijke tweeling Artemis en Apollo. Als eerbetoon aan zijn kinderen gaf Zeus het drijvende eiland een vaste plek en hij rangschikte er een cirkel (κύκλος) van eilanden omheen. Hierdoor werd Delos het centrum van de Cycladen en het  heilige eiland werd een belangrijke bedevaartsplaats.

In de oudheid was Delos vanwege de centrale ligging een ideale handelsplek. Op het eiland waren tempels, markthallen, opslagplaatsen en winkels. Ook was er een theater en stonden er villa’s waarvan de mozaïekvloeren en zwembaden nog steeds te zien zijn.

Tegenwoordig is Delos een openluchtmuseum dat enkele keren per dag bereikbaar is vanaf Mykonos, Paros en Naxos. Een van de bezienswaardigheden op het eiland is een terras met vijf stenen leeuwen.


Kunstenaar en minister bakkeleien over ‘O Dromeas’

12 maart 2019

De iconische glassculptuur van ‘O Dromeas’ (de Renner) in het centrum van Athene is de inzet van een ruzie tussen Cultuurminister Myrsini Zorbas en kunstenaar Costas Varotsos. Het kunstwerk dreigt volgens Varotsos het slachtoffer te worden van een culturele uitwisseling tussen Athene en Skopje.

Volgens Varotsos, de maker van ‘Dromeas’, wil het Griekse ministerie van Cultuur zijn beeld aan Noord-Macedonië geven, in ruil voor een van de vele beelden van Alexander de Grote die in het buurland staan. Dat besluit schoot bij hem in het verkeerde keelgat. Varotsos noemt een mogelijke verplaatsing van het kunstwerk naar Skopje een ‘culturele en artistieke misdaad’.

Minister Zorbas zou hem op 8 maart op haar kantoor hebben ingelicht over het besluit om de sculptuur naar de hoofdstad van Noord-Macedonië te brengen. “Ik vertelde haar dat ‘Dromeas’ Athene niet kan verlaten, het is eigendom van de gemeente. Bovendien heb ik het copyright en ik zal nooit mijn toestemming geven”, aldus Varotsos.

Zorbas heeft tegenover persbureau AMNA ontkend dat ze het kunstwerk van Varotsos aan Noord-Macedonië schenken als gebaar van goede wil. “In het kader van een algemene discussie met grote Griekse kunstenaars, waaronder ook met de heer Varotos, zijn er veel kwesties besproken, maar een dergelijk voorstel niet. Trouwens, het beeld behoort toe aan de gemeente Athene.” Ze voegde eraan toe dat ‘een mogelijke uitwisseling van monumenten behoort tot de verantwoordelijkheden van andere ministeries.’

‘O Dromeas’, een 12 meter hoge sculptuur van duizenden stukjes gekarteld glas die een rennende man voorstelt, staat sinds 1994 naast het Hilton Hotel in het centrum van Athene. Het kunstwerk stond eerst op het Omoniaplein, maar moest verhuizen omdat het zou kunnen instorten door trillingen van de metro.


Een letterlijke duik in de Griekse mythologie

5 juli 2016

ART-ReefKunstmatige riffen op de zeebodem die bestaan uit sculpturen van figuren uit de Griekse mythologie. Als het aan een team wetenschappers van de universiteit van Thessalië ligt, wordt dit plan uitgevoerd in de Golf van Pagasitikos.

ART.Reef is een ambitieus project van de wetenschappers van de afdeling Ichtyologie en Aquatisch milieu. Ze willen onderzoeken of het gebruik van een kunstmatig rif kan worden ingezet voor het herstel van het onderwatermilieu en het onderhoud van het ecosysteem. Daarnaast moet het ook een aantrekkelijke plaats voor duikers worden.

“Met het kunstmatige rif willen we kunst combineren met wetenschap”, vertelt Alexios Lola, de coördinator van het project, aan persbureau ANA-MPA. Lola kwam op het idee toen hij een onderwatermuseum met sculpturen van een kunstenaar zag in Mexico. “Het was iets spannends en ik dacht dat we dat in Griekenland ook konden doen.”

In het kunstmatige rif op een diepte van zo’n 15 tot 20 meter in de Golf van Pagasitikos moeten beelden komen van Jason en de Argonauten, Achilles en centaurs, gemaakt door lokale kunstenaars. Bezoekers kunnen dan dus letterlijk een duik nemen in de Griekse mythologie. De financiering voor het project ART.Reef hopen de wetenschappers via crowdfunding bij elkaar te krijgen.