‘Brexit-steun? Geef eerst de Elgin Marbles terug’

12 augustus 2017

Bij de Brexit-onderhandelingen moet ook de slepende kwestie over de Elgin Marbles ter sprake komen. De Griekse Europarlementariër en Syriza-politicus Stelios Kouloglou heeft dat verzoek ingediend bij de Europese Commissie.

Hij wil dat Groot-Brittannië de marmeren stukken van het Parthenon teruggeeft aan Athene, in ruil voor Griekse steun aan een Brexit-akkoord. Kouloglou zegt dat EU-onderhandelaars de controversiële kwestie volgens de EU-verdragswet bij een Brexit ter sprake moeten brengen.

Drukmiddel

Alexis Mantheakis, voorzitter van het Internationale Actiecomité voor de Parthenon Sculpturen (IPSACI), heeft zich bij de oproep aangesloten. Tegen de krant Kathimerini zegt hij dat Griekenland voor het eerst een extra diplomatiek drukmiddel heeft omdat alle nationale parlementen van EU-lidstaten het definitieve Brexit-akkoord moeten goedkeuren. In de Britse media wordt echter gesproken van chantage van de Grieken.

“De Britten hebben goedkeuring nodig van de Grieken voor iets wat ze graag willen”, aldus Mantheakis, die denkt dat Athene daardoor een goede kans heeft om de stukken na 200 jaar terug te krijgen. Hij voegde eraan toe dat het Groot-Brittannië niet moet schaden, aangezien de publieke opinie al vele jaren achter het Griekse verzoek staat.

In april stelde een columnist van de Britse krant The Guardian ook al voor de Elgin Marbles bij een Brexit terug te geven aan Griekenland. “Als de teruggave van de gestolen Elgin Marbles ter sprake wordt gebracht aan de onderhandeltafel, zal dat leiden tot zowel een zegen voor Groot-Brittannië als een overwinning voor de versterking van het Europese erfgoed”, aldus Geoffrey Robertson in de krant.

Kunstroof

De Elgin Marbles (ook wel Parthenon Marbles) danken hun naam aan de Britse Lord Elgin die in 1801 marmeren delen van het fries van het Atheense Parthenon afhaalde nadat hij het voor een schijntje had gekocht van de Turkse overheersers. in 1816 verkocht hij de beelden voor 35.000 pond aan de Britse regering, die ze vervolgens overdroeg aan het British Museum in Londen. Daar zijn de beelden nog steeds te zien.

Het meenemen van de sculpturen wordt door velen gezien als kunstroof. Griekenland probeert de marmeren delen daarom al sinds het einde van de Onafhankelijkheidsoorlog in 1832 terug te halen naar Athene. Het British Museum wees die oproepen herhaaldelijk af. De Britten menen dat Lord Elgin de stukken heeft verworven via een legitiem contract met het Ottomaanse Rijk.


Brits wetsvoorstel pleit voor teruggave Elgin Marbles

11 juli 2016

elgin marblesBritse parlementsleden hebben een wetsvoorstel ingediend om de Elgin Marbles na 200 jaar terug te geven aan Griekenland. Dat meldt de Britse krant The Independent.

Het voorstel is een initiatief van Mark Williams van de Liberal Democrats en wordt gesteund door de conservatieve afgevaardigde Jeremy Leroy en tien andere parlementsleden van Labour, The Scottish National Party en de Plaid Cymru (de Partij van Wales).

“Deze prachtige artefacten werden ten onrechte van de resten van het Parthenon gezaagd en verwijderd. Dit wetsvoorstel wil dat het parlement de daden van 200 jaar geleden nietig verklaart. In 1816 zijn deze indrukwekkende en belangrijke beeldhouwwerken uit Griekenland onrechtmatig aangekocht”, zegt Williams in The Independent. “Het is tijd dat we een hoffelijke daad verrichten en rechtzetten wat we 200 jaar verkeerd hebben gedaan.”

De Elgin Marbles danken hun naam aan de Britse lord Elgin die in 1801 marmeren delen van het fries van het Atheense Parthenon afhaalde nadat hij het voor een schijntje had gekocht van de Turkse overheersers. Vijftien jaar later verkocht hij de beelden voor 35.000 pond aan de Britse regering, die ze vervolgens overdroeg aan het British Museum in Londen. Daar zijn de beelden nog steeds te zien. Het meenemen van de sculpturen wordt door velen gezien als kunstroof.

Griekenland probeert al sinds het einde van de Onafhankelijkheidsoorlog in 1832 de Elgin Marbles terug te halen naar Athene. Het British Museum heeft de oproep om de beelden terug te geven steeds verworpen, onder het mom dat lord Elgin ze heeft verworven door een legitiem contract met het Ottomaanse Rijk, dat toen heerste over Griekenland. De Grieken willen de 2500 jaar oude marmeren beelden tentoonstellen in het Acropolis Museum in Athene, waar ook de andere originele friezen van het Parthenon te zien zijn.

Hartwig Fischer, de nieuwe directeur van het British Museum, vindt dat de Elgin Marbles in Londen horen. In een gesprek met The Times zei hij vorige week dat zijn museum een van de weinig plaatsen is die wereldcollecties onder één dak heeft. Ook zegt Fischer dat hij geen contact heeft gehad met de Grieken over de terugvordering van de Elgin Marbles.

Vorig jaar wilde Griekenland de Britten nog voor de rechter dagen om de marmeren sculpturen terug te krijgen, maar zag daar uiteindelijk vanaf nadat de ingehuurde juriste Amal Clooney de kans op succes inschatte op zo’n 15 procent. In mei van dit jaar probeerden de Grieken via de VN voldoende internationale steun te vinden om stappen te nemen tegen de Britten.

“Als alle landen van de Verenigde Naties zeggen dat de Elgin Marbles moeten worden teruggegeven, stappen we naar de rechter. Want we beschouwen het Parthenon niet als iets uitsluitend Grieks, maar eerder als een erfgoed van de mensheid”, aldus minister van Cultuur Aristides Baltas.


De Parthenon Marbles moeten terug naar huis

25 juli 1900

Ze zijn al jaren inzet van een conflict tussen de Griekse en Britse regering: de Parthenon (of Elgin) Marbles, een verzameling marmeren friezen en metopen van de Acropolis, plus een van de Kariatiden van het Erechteion in Athene.

Lord Elgin

Lord Elgin

De fragmenten werden door Thomas Bruce, de 7e Graaf van Elgin en Brits ambassadeur in het Ottomaanse Rijk, tussen 1801 en 1804 van Athene naar Londen gebracht. Omdat hij krap bij kas zat verkocht Lord Elgin de marmeren sculpturen in 1806 voor 35.000 pond aan de Britse regering. Vanwege hun grote culturele waarde besloot een parlementaire commissie dat de fragmenten staatseigendom moesten worden. In 1816 werden de Parthenon Marbles opgenomen in het British Museum in Londen. Daar staan ze, bijna 200 jaar later, nog steeds en het wordt hoog tijd dat daar verandering in komt.

Betoverde meisjes

Het weghalen van de fragmenten is al vanaf het begin omstreden. Vooral de diefstal van de Kariatide, een gebeeldhouwde pilaar in de vorm van een vrouwenfiguur, zette kwaad bloed bij de 19e-eeuwse Grieken. Volgens een mythe zijn de beelden betoverde meisjes die weer tot leven zouden komen als de Turkse bezetters uit Griekenland waren vertrokken. Bijgelovige Atheners meenden zelfs nachtelijke klaagzangen te horen van de achtergebleven korai, die treurden om hun verloren zuster.

Griekenland heeft talloze pogingen ondernomen om de Parthenon Marbles terug te halen. De Griekse koning Otto probeerde tussen 1835 en 1842 de sculpturen terug te kopen van Engeland, met minder belangrijke oudheden als ruilmiddel. Melina Mercouri maakte zich als Grieks minister van Cultuur (1981-1989 en 1993-1994) sterk voor een terugkeer van de Parthenon Marbles naar Athene. Ook voormalig cultuurminister en huidige premier Antonis Samaras pleitte voor teruggave van de marmeren fragmenten. Zonder enig resultaat, want Engeland weigert afstand te doen van de beelden.

Onherstelbaar beschadigd

Al decennia lang staan de Britten een terugkeer naar Griekenland in de weg. De beelden kunnen nergens ter wereld zo goed worden bewaard als in Londen, menen ze. Bovendien zouden de beelden onherstelbare schade kunnen oplopen door de luchtvervuiling in Athene en zou het museum op de Acropolis niet geschikt zijn om de beelden goed te conserveren. Die argumenten zijn inmiddels achterhaald.

Een metope, onderdeel van de Parthenon Marbles

Een metope, onderdeel van de Parthenon Marbles

De Britten blijken namelijk zelf ook niet zo goed voor de beelden te hebben gezorgd. De marmeren stukken zijn tijdens hun verblijf in het British Museum onherstelbaar beschadigd. In 1936 kregen de sculpturen een grondige schoonmaakbeurt, op aanraden van Lord Duven – een invloedrijke Britse kunsthandelaar – die meende dat de beelden hagelwit dienden te zijn. Dit draaide uit op een ramp toen ondeskundige schoonmakers ijverig aan de slag gingen met staalwol, beitels en bijtende chemicaliën. Hierdoor zijn veel details verloren gegaan en raakte tachtig procent van het oppervlak van de beelden zwaar beschadigd.

Het museum in Londen is volgens de Britten de beste plaats voor de beelden, maar Griekenland is nu ook prima in staat om de Parthenon Marbles te conserveren zoals het hoort. Sinds 1975 werken de Grieken aan de renovatie van de Acropolis, dé grootste publiekstrekker in Athene. Aan de voet van de tafelberg opende in 2009 een gloednieuw museum, waar een speciale vleugel is gereserveerd voor de huisvesting van de complete verzameling sculpturen van het Parthenon. Voor de stukken die in Londen staan, is een plaatsje vrij gehouden. En met die beruchte smog van uitlaatgassen in Athene valt het tegenwoordig ook reuze mee trouwens.

Kunstroof en vandalisme

Het nieuwe Acropolismuseum

Het nieuwe Acropolismuseum

Een ander argument van de Britten is dat de marmeren sculpturen eerlijk zijn gekocht en dat het British Museum dus de rechtmatige eigenaar is. Daar zijn heel wat vraagtekens bij te zetten. Lord Elgin zou van de Ottomaanse sultan alleen toestemming hebben gekregen om de sculpturen te onderzoeken en er kopieën van te maken, niet om complete beelden en fresco’s van het Parthenon te verwijderen. En had de sultan – als bezetter – wel het recht om te beslissen wat er met de marmeren fragmenten werd gedaan? Mag je iets weggeven wat niet jouw eigendom is? De Grieken noemen het weghalen van de Parthenon Marbles terecht kunstroof en vandalisme.

Culturele schatten horen thuis op de plaats waar zij vandaan komen. Steeds meer musea hanteren strengere ethische codes en regeringen zijn bereid samen te werken om (gestolen) artefacten te retourneren aan het land van herkomst. Het Vaticaan en het Getty Museum hebben al fragmenten van het Parthenon teruggeven aan Griekenland. Het zou de Britten sieren als zij dat voorbeeld volgden.

__________________________________________________

Dit artikel is eerder gepubliceerd in het online geschiedenismagazine Historiek.net als eerste deel van een tweeluik. Historicus Jona Lendering schreef hier een reactie op. 

__________________________________________________