Griekse Joden eisen losgeld uit oorlog terug

25 februari 2014

griekenland-kaart-met-de-vlagDe Joodse gemeenschap van Thessaloniki daagt Duitsland voor het Europees Hof voor de Rechten van de Mens. Ze wil het losgeld terug dat tijdens de Tweede Wereldoorlog aan de nazi’s werd betaald om Grieken, die werden ingezet voor dwangarbeid, vrij te kopen.

In 1942 werden in Thessaloniki ongeveer 10.000 Griekse Joden in de leeftijd van 18 tot 45 jaar door de nazi’s gedwongen te werken aan bouwprojecten. Door de erbarmelijke omstandigheden kwam 12,5 procent van hen daarbij om het leven, zegt David Saltiel, leider van de Joodse gemeenschap in Thessaloniki tegen persbureau Associated Press.

De Joodse gemeenschap sloot uiteindelijk een overeenkomst met de lokale nazicommandant om de dwangarbeiders vrij te krijgen. Ze betaalden 1,9 miljard drachme, een bedrag dat volgens de eisende partij nu inclusief rente zou zijn aangegroeid tot ongeveer 50 miljard euro.

Niet lang na het betalen van het losgeld werden de meeste joden uit Thessaloniki alsnog overgebracht naar vernietigingskampen in Duitsland. Bijna 97 procent overleefde dit niet. Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er 50.000 Joden in Thessaloniki, nu zijn dat er naar schatting nog iets meer dan duizend.

“Het is ongelofelijk wat er gebeurd is,” meent Saltiel. “Wie had kunnen bedenken dat de Duitsers mannen zouden laten werken als dwangarbeiders, hen na betaling van losgeld vrij zouden laten en ze vervolgens in de treinen naar Auschwitz zouden zetten?”

“Er was een georganiseerd plan  om de Joden niet alleen fysiek uit te roeien maar hen ook  financieel weg te vagen”, aldus Saltiel.


Thessaloniki krijgt Holocaustmuseum

24 december 2013

holocaust monument thessalonikiThessaloniki krijgt een museum ter gedachtenis aan de 46.000 Joodse inwoners die tijdens de oorlog werden gedeporteerd en vermoord in Duitse nazi-vernietigingskampen.

Het Holocaustmuseum moet verrijzen op de plaats van het station waar de treinen naar het beruchte kamp Auschwitz in Polen vertrokken. De eerste trein uit Thessaloniki vertrok op 15 maart 1943.

“Dit is de vervulling van een historische verantwoordelijkheid voor Thessaloniki”, aldus burgemeester Yiannis Boutaris.  De stad was eeuwenlang een toevluchtsoord voor gevluchte Joden uit andere delen van Europa en kreeg daardoor de bijnaam ‘Jeruzalem van de Balkan’.

Voor de Tweede Wereldoorlog leefden er ruim 50.000 Joden in Thessaloniki. In 1943 werden de meesten van hen gedeporteerd naar concentratiekampen, bijna 97 procent overleefde dit niet. Tegenwoordig wonen er nog ongeveer 1000 Joden in de Noord-Griekse stad.

Het Holocaustmuseum in Thessaloniki moet in 2020 klaar zijn.


Verloren Joodse grafstenen teruggevonden

21 december 2012

In Thessaloniki zijn honderden marmeren grafstenen en andere fragmenten van Joodse graven, die werden vernield tijdens de nazi-bezetting in de Tweede Wereldoorlog, teruggevonden.

De belangrijkste Joodse begraafplaats in Thessaloniki werd in de oorlog vernietigd en er is zeventig jaar gezocht naar de overblijfselen van de vernielde graven. De 688 gevonden fragmenten waren begraven op een stuk land bij de stad.

Volgens het hoofd van de  Centrale Raad van Joodse Gemeenschappen in Griekenland, David Saltiel, stammen de meeste grafstenen uit de periode van het midden van 19e eeuw tot aan de Tweede Wereldoorlog.

Saltiel noemt het een ontdekking van historisch belang.  “Dit is onze geschiedenis. Behalve de naam, staat op de grafstenen ook het beroep van de overledenen. Dus dit is een historisch document”, zegt hij tegen de Associated Press.

Thessaloniki was eeuwenlang een toevluchtsoord voor gevluchte Joden uit andere delen van Europa en kreeg daardoor de bijnaam ‘Klein Jeruzalem’. Voor de Tweede Wereldoorlog woonden er ongeveer 54.000 Joden in de stad.  In 1943 werden ze gedeporteerd naar de concentratiekampen, bijna 97 procent overleefde dit niet. Tegenwoordig wonen er nog 1000 tot 2000 Joden in Thessaloniki.


Overeenkomsten Griekse en Nederlandse Holocaust

3 december 2012

http://www.reuters.com/resources/r/?m=02&d=20090125&t=2&i=7988438&w=450&r=2009-01-25T153742Z_01_ATH02_RTRIDSP_0_GREECEGriekenland en Nederland hebben een vergelijkbare Holocaust-geschiedenis. Dat blijkt uit een inventarisatie van het Europese EHRI project.

Nederland en Griekenland (en de steden Thessaloniki en Amsterdam in het bijzonder) fungeerden eeuwenlang als toevluchtsoord voor vervolgde Joden in andere delen van Europa. Amsterdam werd hierdoor  ‘het Jeruzalem van het Noorden’ genoemd en Thessaloniki kreeg de bijnaam ‘Klein Jeruzalem’.

Volgens EHRI-coördinator dr. Conny Kristel delen zij ook een gruwelijk deportatieverleden. Uit Nederland werd 75 procent van de Joodse bevolking gedeporteerd en vermoord. In Griekenland overleefde minder dan twintig procent van de Joodse bevolking het schrikbewind van de nazi’s. In Thessaloniki was dat zelfs nog lager: ruim 90 procent werd vermoord.

Voor de Tweede Wereldoorlog leefden er 70.000 tot 80.000 Joden in Griekenland. In de oorlog werden de meesten van hen gedeporteerd naar concentratiekampen en daar vermoord. Tegenwoordig wonen er 1000 tot 2000 Joden in Thessaloniki, Athene telt nog ongeveer 3000 Joden.

“Op de uiterste grenzen van Europa zijn Nederland en Griekenland duizenden kilometers van elkaar verwijderd. Desondanks delen zij toch die zelfde, pijnlijke herinnering aan de Holocaust. Samenwerking tussen de Europese landen zal ertoe bijdragen dat het collectieve geheugen, in de vorm van vele documenten en archieven in stand blijft voor volgende generaties”, aldus Dr. Kristel.

Het EHRI project wordt geleid door het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies en verbindt de Holocaust gerelateerde collecties en archieven in en buiten Europa.  Vanaf morgen komen Holocaust-experts en vertegenwoordigers van de Griekse archieven bijeen in Athene om alle relevante collecties in overheidsarchieven, Joodse musea en particuliere organisaties in kaart brengen.


Joods museum Athene doelwit van vandalen

25 juli 2010

Vandalen hadden het vorige week voorzien op het Joods Museum in Athene. Zij besmeurden de muren van het gebouw met rode hakenkruizen.

Het museum heeft nooit eerder last gehad van anti-semitische uitingen. Op andere plaatsen in Griekenland vond dit jaar een serie van vernielingen plaats die gericht was tegen de Joodse gemeenschap.

In de historische Etz Hayyim-synagoge van Chania op Kreta werd tweemaal brand gesticht, op Joodse begraafplaatsen in Thessaloniki en Ioannina werden vernielingen aangericht en ook het holocaust monument op Rhodos was het doelwit  van vandalen.


Hoe alle Joden op Zakynthos werden gered

8 mei 1900

 In heel Griekenland overleefde 81 procent van de Joodse bevolking de Tweede Wereldoorlog niet. Maar op Zakynthos bleven alle 275 Joden gespaard, dankzij een heroïsche actie van de bisschop en de burgemeester. Het ‘wonder van Zakynthos’ is nog groter omdat ook geen enkele bewoner van het Ionische eiland zijn mond open deed tegen de bezetters.

Ieder jaar rond 4 mei is hij te zien op een van de vele Nederlandse tv-zenders: de film Schindler’s List. Gebaseerd op het waargebeurde verhaal van de Duitse zakenman Oscar Schindler, die uiteindelijk 1100 Joden van de gaskamers redde door ze op een lijst te zetten van werknemers in zijn emailleerfabriek. Dat hij aanvankelijk handelde uit eigenbelang, is hem vergeven.

Loukas Carrer en bisschop Chrysostomos

Vrijwel onbekend en (nog) niet verfilmd, maar nog veel indrukwekkender is het verhaal van de Griekse bisschop Chrysostomos die samen met burgemeester Loukas Carrer de complete Joodse gemeenschap op het eiland Zakynthos uit de handen van de nazi’s wist te houden. Terwijl in heel Griekenland 81 procent van de Joodse bevolking de Tweede Wereldoorlog niet overleefde, werd van de 275 Joden op Zakynthos niemand afgevoerd naar de vernietigingskampen.

In mei 1941 werden de Ionische eilanden bezet door Italiaanse troepen en het regime van de bezetter was relatief mild. Dat veranderde toen de Duitsers het in 1943 – na de val van Mussolini – overnamen. De Duitse kapitein Litt kreeg het bevel over Zakynthos, hij leidde er een schrikbewind en voerde de bevelen van Hitler maar al te graag op.

Lijst met namen

Zakynthos stad

Aan het einde van het voorjaar van 1944 stuurden de nazi’s schepen naar de Ionische eilanden om Joden op te halen. Het doel van de SS-troepen was om alle leden van de Joodse gemeenschappen naar havenstad Patras in het westen van Griekenland te brengen om ze vervolgens op de trein naar Auschwitz te zetten. Toen de schepen koers zetten naar Zakynthos waren op buureiland Kefalonia al 400 mensen weggehaald. Op Corfu werden 2000 mensen ingescheept, waarna burgemeester Kollas zijn dank uitsprak aan de Duitsers omdat zij het eiland bevrijd hadden van de Joden.

Ook op diverse andere plaatsen in Griekenland werkten de autoriteiten en de orthodoxe kerk samen met de bezetter bij het oppakken en deporteren van Joden.  Maar op Zakynthos, waar de Joden als generaties lang deel uitmaakten van de bevolking,  liep dat anders.  Burgemeester Loukas Carrer moest zich melden op het kantoor van de Duitse commandant, die hem sommeerde een lijst op te stellen met de namen van alle Joden. Carrer weigerde. Zijn argumenten dat de Joden op het eiland zijn vrienden waren, niemand kwaad deden en bijdroegen aan de economie hadden echter geen effect. Onder bedreiging van een pistool droeg de Duitser hem op binnen 72 uur de lijst aan te leveren.

Valse doopcertificaten

De burgemeester ging vervolgens naar bisschop Chrysostomos om hem om hulp te vragen. Chrysostomos besefte dat hij tijd moest rekken om alle 275 Joden op het eiland onder te brengen op veilige plaatsen. In drie dagen zou hem dat nooit lukken. De bisschop stapte naar de Duitse commandant om extra tijd te vragen. Dat lukte. In de tussentijd maakten de priesters en autoriteiten op het eiland valse doopcertificaten en identiteitsbewijzen voor de Joodse Zakynthiërs. Voor de Joden werden schuilplaatsen geregeld.

Gedenkteken voor Chrysostomos en Carrer bij de synagoge in Zakynthos-stad

Toen de deadline uiteindelijk was verstreken en de Duitsers om de lijst met namen van de Joodse families vroegen, overhandigden de burgemeester en bisschop hen een envelop. Op het stuk papier stonden slechts twee namen: die van burgemeester Loukas Carrer en bisschop Chrysostomos. “Dit zijn de Joden van het eiland”, verklaarde Chrysostomos, die ook een brief aan Hitler had geschreven waarin hij liet weten dat de Joden op Zakynthos onder bescherming van de bisschop stonden. De nazi-commandant stond perplex en vroeg Berlijn om nieuwe orders.

De Joden van Zakynthos waren ondertussen ondergebracht in bergdorpen, in huizen en op boerderijen van de Grieken. In maanden die volgden tot het vertrek van de Duitse troepen in oktober 1944 heeft niemand van de 42.000 eilandbewoners hen verraden of iets gezegd over de plaatsen waar de Joden verstopt zaten. Mede als gevolg van deze zwijgzaamheid is niet een Jood van Zakynthos gedeporteerd naar een concentratiekamp.

Yad Vashem-onderscheiding

De actie van Carrer en Chrysostomos maakte diepe indruk in Israël. Toen Zakynthos in 1953 werd getroffen door een vernietigende aardbeving, was het eerste schip met hulpgoederen afkomstig uit Israël. Bij de goederen zat ook een brief: ‘De Joden uit Zakynthos zijn nooit vergeten wat de geliefde burgemeester en bisschop voor ons hebben gedaan.’  In 1978 kregen Carrer en Chrysostomos de Yad Vashem-onderscheiding, de hoogste Israëlische onderscheiding voor niet-Joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog met gevaar voor eigen leven Joden hebben geholpen te overleven.

Opnamen voor de film Life will smile (de werkitel was: No man is an island)

Het verhaal van het ‘wonder van Zakynthos’ klinkt als een filmscript. En die film komt er ook. Momenteel wordt de laatste hand gelegd aan de opnamen van het docudrama Life will smile. De film (die overigens niet is gebaseerd op het boek dat Deno Seder over het onderwerp schreef ) toont de gebeurtenissen door de ogen van de toen 10-jarige Chaim Konstantinidis.

Life will smile zal later dit jaar (2017) in première gaan op Zakynthos en daarna vertoond worden op verschillende internationale filmfestivals.


Meer lezen over dit onderwerp? 

Miracle at ZakynthosThe Only Greek Jewish Community Saved in Its Entirety from Annihilation –  Deno Seder

Bestel het boek bij Bol.com

 

  • Teaser van de documentaire Life will smile: