9 februari: de Dag van de Griekse taal

9 februari 2019

Politiek, thermometer, school, ritme, muziek en oceaan. De kans is groot dat je meer Grieks spreekt dan je had gedacht, want dit zijn nog maar een paar voorbeelden van Griekse woorden die we in het Nederlands gebruiken.

Vandaag wordt het Grieks extra in het zonnetje gezet: 9 februari is namelijk de Internationale Dag van de Griekse Taal.

Deze dag bestaat sinds 2017 en werd in het leven geroepen om de Griekse taal en cultuur wereldwijd onder de aandacht te brengen. De gekozen datum is de sterfdag van de beroemde Griekse dichter Dionysios Solomos. . Hij schreef in 1823 de ‘Hymne voor de Vrijheid’, een gedicht waarvan de eerste twee coupletten de tekst van het Griekse volkslied vormen. Solomos overleed op 9 februari 1857.

De Griekse taal heeft een lange en goed gedocumenteerde geschiedenis. De oudste overgebleven teksten zijn afkomstig van de Myceense beschaving, uit de 13e eeuw voor Christus. Het is ook de grondtaal van de westerse wetenschap, met name astronomie, wiskunde, logica en filosofie. Veel andere talen hebben woorden uit het Grieks overgenomen. Μιλάς Ελληνικά! Ook jij spreekt dus (een beetje) Grieks!


De Dag van de Griekse taal

9 februari 2018

Het is vandaag de Internationale Dag van de Griekse Taal. De dag is twee jaar geleden in het leven geroepen om de Griekse taal en cultuur wereldwijd te helpen verspreiden. Dit jaar wordt de dag voor het eerst officieel gevierd.

De gekozen datum voor de Internationale Dag van de Griekse Taal is de sterfdag van de beroemde Griekse dichter Dionysios Solomos. Hij schreef in 1823 de ‘Hymne voor de Vrijheid’, een gedicht waarvan de eerste twee coupletten de tekst van het Griekse volkslied vormen. Solomos overleed op 9 februari 1857.

Het Grieks heeft een lange en goed gedocumenteerde geschiedenis. De oudste overgebleven teksten zijn afkomstig van de Myceense beschaving, uit de 13e eeuw voor Christus. Het is ook de grondtaal van de westerse wetenschap, met name astronomie, wiskunde, logica en filosofie. Veel andere talen hebben woorden uit het Grieks overgenomen. Mogelijk spreek je dus meer Grieks dan je had gedacht.

Naar schatting wordt Grieks tegenwoordig gesproken door 13 miljoen mensen in Griekenland, Cyprus en de Griekse diaspora.


9 februari uitgeroepen tot Dag van de Griekse Taal

18 december 2016

grieks-alfabetDe Griekse regering heeft 9 februari uitgeroepen als Internationale Dag van de Griekse Taal. Een speciale commissie onder leiding van Terens Quick, vice-minister van Buitenlandse Zaken, maakte dat bekend.

“Onze taal heeft de meeste talen op de wereld verrijkt. Onze woorden worden dagelijks gebruikt in de wetenschap,  bijvoorbeeld in de geneeskunde. Maar Hellenophonie moet zijn eigen dag krijgen, zodat Griekstalige mensen dat kunnen vieren”, aldus Quick.

De gekozen datum voor de Internationale Dag van de Griekse Taal is de sterfdag van de dichter Dionysios Solomos. Hij schreef in 1823 de ‘Hymne voor de Vrijheid’, een gedicht waarvan de eerste twee coupletten de tekst van het Griekse volkslied vormen. Solomos overleed op 9 februari 1857.


Facebook nu ook te gebruiken in het Oudgrieks

8 november 2016

facebook Facebook heeft Oudgrieks toegevoegd aan de lijst met talen waaruit gebruikers kunnen kiezen voor de weergave van het sociale netwerk. Nieuwgrieks was al een optie.

Of het heel praktisch is valt te betwijfelen, maar leuk is het wel. En het is een goede manier om je lessen Oudgrieks te oefenen.

Om Oudgrieks als hoofdtaal in te stellen op Facebook, moet je de volgende stappen volgen: Instellingen -> Taal -> Facebook weergeven in deze taal: selecteer “Ελληνική άρχαια” -> Wijzigingen opslaan.

Heb je dat gedaan, dan heten je berichten voortaan “Aγγέλματα”, vrienden zoeken wordt “Φίλους ευρίσκειν” en de startpagina heet “οίκος”. In plaats van ‘wat ben je aan het doen?’ vraagt Facebook nu “Tί δοκείς;” En wil je een reactie achterlaten? Onder ieder bericht vind je de optie “Σχόλιον γράφειν”.

Facebook voegde onlangs een aantal ‘bedreigde’ talen toe aan de lijst met taalopties (waaronder ook Welsh, Baskisch, Cherokee en Corsicaans) in een poging deze ‘levend’ te houden. Door de bedreigde talen naar het sociale netwerk te brengen, kan het de interesse wekken van jongere generaties,  is de gedachte. 


Hilariteit om naam tropische storm ‘Malakas’

14 september 2016

malakasHilariteit alom op de Griekse social media. Reden: de naam van een tropische storm die van de Filipijnen in de richting van Japan gaat. Want in het Tagalog (een Filipijnse taal) mag ‘malakas’ dan ‘storm’ betekenen, in Griekenland bedoelen ze er heel iets anders mee.

Malakas is in het Grieks een buitengewoon veelzijdig woord, dat is afgeleid van μαλακό dat ‘zacht’ of ‘rot’ betekent. De letterlijke betekenis is ‘rukker’.  Malakas kan een uitroep van plezier, woede of verbazing zijn of een begroeting onder goede vrienden. Maar over het algemeen wordt het gebruikt als scheldwoord, in de betekenis van ‘eikel’, ‘klootzak’ of ‘lul’.

De naam van de tropische storm was dan ook snel onderwerp van talloze grappen op Griekse social media en de hashtag #Malakas was trending op Twitter. “Normaal krijgen stormen altijd vrouwennamen, dus gaven ze de mannen een gemeenschappelijke naam: malakas”, schrijft iemand. Als reactie op een artikel met de titel ‘Malakas bedreigt Japan’ twittert een ander: “Ik wist niet dat Tispras naar Japan ging?”

Anderen twitteren foto’s en video’s van een rennende Adonis Georgiadis, vice-president van Nea Dimokratia. Met diezelfde beelden ging Georgiadis vorig jaar ook al viral vanwege zijn sprintje om op de valreep nog zijn kandidaatstelling voor het leiderschap van ND in te dienen.


It’s all Greek to me

1 februari 2012

It’s all Greek to me, verzuchten de Engelstaligen als ze geen bal – of beter gezegd: geen jota – begrijpen van wat er zojuist gezegd is. De uitdrukking is waarschijnlijk een vertaling van de Latijnse zin Graecum est; non legitur (Het is Grieks en daarom niet te lezen). De Grieken zeggen zelf trouwens Αυτά μου φαίνονται κινέζικα (Dat lijkt me Chinees) als ze iets niet begrijpen. Daar kan ik me veel meer in vinden, want Chinees…daar is dus écht geen touw aan vast te knopen!

Maar goed, voor heel wat mensen is het Grieks dus een soort abracadabra. Een moeilijke taal met onbekende klanken en dan ook nog eens met van die vreemde letters. Zelf vind ik dat reuze meevallen. Okee, de grammatica is best lastig maar het Griekse alfabet (Το Ελληνικό αλφάβητο) heb je redelijk snel onder de knie. En dus moet ik van mezelf Griekse woorden lezen als ik ze zie. Gebruiksaanwijzingen, verpakkingen in de supermarkt of bordjes langs de weg. Het is bijna dwangmatig.

Vaak valt mijn oog ook eerder op de Griekse letters dan op een Engelse of Nederlandse tekst ernaast. Zo zocht ik twee jaar geleden op het vliegveld van Athene naar de vertrektijden van de metro. Terwijl ik mijn best deed om het Griekse informatiebord te lezen, wees reisgenoot T. me lachend op de Engelse tekst die er levensgroot naast hing. Had ik compleet over het hoofd gezien.

Dat ik soms een beetje doorsla in mijn Griekse taalmanie bleek onlangs in Rotterdam. Onderweg naar Las Palmas II passeerden we Café Rotterdam. Voor het café van de cruiseterminal stond een bord met affiche waarop een luncharrangement werd aangeprezen. De ontwerper van de poster had heel creatief de twee T’s van Rotterdam van een gezamenlijk streepje voorzien. En dus las mijn ‘Griekse brein’ geen ττ maar π (pi, de Griekse letter P).

Het duurde dan ook even voor het kwartje viel. Er stond geen Roperdam, wat ik al zo’n gek woord vond, maar gewoon Rotterdam. Ρόττερνταμ, Roperdam, Rotterdam. Voor mij is het allemaal Grieks.


Sfyria, je kan ernaar fluiten

23 augustus 1900

Het is een van de zeldzaamste en meest bedreigde talen ter wereld: Sfyria. Slechts zes inwoners van het piepkleine en afgelegen dorpje Antia op het Griekse eiland Evia spreken het nog. Hoewel, spreken… Sfyria kent geen woorden, maar maakt gebruik van een uitgebreid arsenaal aan fluittonen. De taal dankt zijn naam dan ook aan het woord σφυρίζω (Sfyrizo), Grieks voor ‘fluiten’.

Sfyria is feitelijk een gefloten versie van gesproken Grieks, waarin letters en lettergrepen overeenkomen met verschillende tonen en frequenties. Iedere letter heeft een eigen toon en frequentie. Gefloten berichten kunnen tot wel 4 kilometer ver reiken, dat is ongeveer tien keer zo ver als een geschreeuwde tekst kan afleggen. Best handig dus om mensen over grote afstanden te bereiken in een afgelegen gebied.

Still van YouTube

Perzische soldaten

Opmerkelijk is dat de taal pas in 1969 werd ontdekt door de buitenwereld, terwijl Sfyria al eeuwen wordt gebruikt door de inwoners van Antia. Tijdens de zoektocht naar de piloot van een gecrasht vliegtuig hoorden reddingswerkers in de vallei een reeks scherpe fluittonen. Het geheimzinnige gefluit bleek afkomstig van herders en boeren uit het dorpje Antia op de helling van het Óchi-gebergte in het zuiden van Evia. Met hun gefluit kunnen ze hele gesprekken voeren.

Over het ontstaan van Sfyria doen verschillende verhalen de ronde. Volgens sommigen is de taal afkomstig van Perzische soldaten die na de Perzische Oorlogen in de 5e eeuw voor Christus hun toevlucht zochten in de bergen van Evia. Anderen zeggen dat het Sfyria uit de Byzantijnse tijd stamt en werd gebruikt om te waarschuwen tegen dreigend gevaar van piraten of andere belagers. En weer een ander verhaal claimt dat de fluiters uit Antia in het oude Athene als wachters op de bergtoppen werden geposteerd om te waarschuwen voor aanvallen.

Zes levende gebruikers

Vroeger ging het fluiten veel gemakkelijker

Wereldwijd zijn er nog ongeveer 70 geregistreerde fluittalen, het Silbo Gomero van de Canarische Eilanden is daarvan één van de bekendste. Het Sfyria is de oudste en de meest gestructureerde van deze talen. Maar de unieke fluittaal van Antia dreigt te verdwijnen. Volgens de UNESCO-wereldatlas van bedreigde talen wordt het Sfyria het meest bedreigd omdat er bijna geen levende gebruikers meer zijn.

Dertig jaar geleden woonden er zo’n 250 mensen in Antia, nu nog geen veertig. De jongeren – die de taal niet beheersen – vertrokken en de oudere generatie is achtergebleven. Er zouden nog maar zes mensen in het dorp wonen die Sfyria beheersen. En ook voor hen wordt dat steeds lastiger, want fluiten met een krakkemikkig gebit valt heus niet mee.

Joanna Lumley bracht voor haar vierdelige reisdocumentaire ‘Greek Odyssey’  in 2011 ook een bezoek aan het dorp Antia: