Hoe Lord Byron een Griekse held werd

29 april 2021

Dit jaar is het 200 jaar geleden dat Griekenland in opstand kwam tegen de Ottomaanse overheersers. Onlangs dook in de Griekse staatsarchieven een cheque uit 1823 van 4000 pond op, gericht aan Griekse onafhankelijkheidsstrijders. De cheque werd uitgeschreven door de Britse dichter Lord Byron.

Hij stelt op de cheque dat het bedrag moet worden betaald aan Giovanni Orlando, een vertegenwoordiger van de voorlopige regering. Het geld was bedoeld om in noodsituaties te voorzien – met name de financiering van een vloot om Messolóngi te beschermen tegen de belegering van Ottomaanse Albanezen.

  • Classicus Eric Moormann legt in het radioprogramma OVT uit wat de jonge Britse dichter in het verre Griekenland te zoeken had. Luister hier naar het fragment (duur: 10 minuten)

Begin 19e eeuw groeide de West-Europese sympathie voor Griekenland. Filhellenen uit heel Europa kiezen openlijk de kant van de Grieken tijdens de onafhankelijkheidsstrijd. Byron is één van hen. In 1923 vertrekt hij vanuit Italië naar het Griekse eiland Kefalonia. Uiteindelijk belandt hij begin 1824 in het belegerde Messolóngi. Byron meldt zich aan als vrijwilliger, maar op 19 april bezwijkt hij aan de malaria.

Byron wordt door de Grieken nog steeds gezien als held en symbool van de buitenlandse hulp tijdens de Onafhankelijkheidsstrijd. Er zijn allerlei straten naar hem vernoemd en standbeelden voor hem opgericht.


Lees meer in het speciale Parakalo Dossier: 200 Jaar Griekse Onafhankelijkheidsoorlog (1821 – 2021)



Huis van dichter Kostis Palamas krijgt opknapbeurt

27 augustus 2020
Foto’s: Grieks Ministerie van Cultuur

(Klik op een afbeelding voor een vergroting)

Wie nu door de Periandrou-straat in Athene loopt en stilstaat bij nummer 5, ziet een zwaar vervallen pand met afgebladderd pleisterwerk en vol graffiti. Alleen een plaquette boven de deur herinnert aan een roemrucht verleden. Op het bordje staat: “In dit huis stierf onze nationale dichter Kostis Palamas op 27 februari 1943.”

Het Griekse ministerie van Cultuur wil het neoklassieke pand met twee verdiepingen in de wijk Plaka aankopen en restaureren met de bedoeling er een plaats van te maken voor de studie van de moderne Griekse literatuur. “We zijn het niet alleen verschuldigd aan de dichter, maar ook aan de burgers die eisen dat hij wordt geëerd “, schrijft het ministerie in een persbericht.

Het gebouw werd al in 1999 uitgeroepen tot een historisch monument. Cultuurminister Lina Mendoni beklaagde zich over de vervallen staat van het gebouw. “Dit pand bevindt zich vandaag in een tragische staat, wat niet alleen de nagedachtenis van onze grote dichter beledigt maar ook van het Griekse volk”, zei ze.

Massale opkomst bij begrafenis

Het pand, gebouwd in de jaren 1920 en 1930, beschikt over kroonlijsten en ijzerwerk op de balkons. Palamas woonde samen met zijn vrouw Maria en dochter Nafsika in een van de appartementen op de tweede verdieping. Hij schreef er veel van zijn gedichten en literaire werken.

Op 27 februari 1943 overleed Palamas in zijn appartement in de Periandrou-straat. Het nieuws van de dood van een van de meest prominente dichters van zijn generatie, verspreidde zich razendsnel in het bezette Athene. Op de dag van zijn begrafenis kwamen 100.000 Atheners bijeen voor het huis. Ze begeleidden de kist van Palamas naar zijn graf, waar ze – onder het toeziend oog van de Duitse bezetters – het Griekse volkslied aanhieven.

Olympische hymne

Kostis Palamas werd op 13 januari 1859 geboren in Patras. Hij verhuisde naar Athene om daar rechten te gaan studeren, maar al snel stopte hij met die studie. In 1880 werkte Palamas als journalist en hij publiceerde zijn eerste verzameling gedichten (‘Liederen van mijn vaderland’) in 1886.

Palamas was tussen 1880 en 1910 een belangrijk figuur in de Griekse literaire wereld. Hij wordt beschouwd als de nationale dichter van Griekenland en een boodschapper van het hellenisme. Palamas schreef de tekst van de Olympische Hymne en stichtte samen met Georgios Drosinis, Nikos Kampas en Ioannis Polemis de Nieuwe Atheense School voor poëzie. Zijn belangrijkste werk is ‘De twaalf zangen van de Zigeuner’ (1907).

Palamas werd 14 keer genomineerd voor de Nobelprijs voor de Literatuur, maar ontving de onderscheiding nooit. In 2018 bracht Griekenland een speciale munt uit om de 75e sterfdag van de dichter te herdenken.


Dichter Dinos Christianopoulos (89) overleden

11 augustus 2020

De invloedrijke en non-conformistische Griekse dichter Dinos Christianopoulos is in zijn woonplaats Thessaloniki overleden. Hij werd 89 jaar.

Christianopoulos (pseudoniem van Konstantinos Dimitriadis) werd op 20 maart 1931 geboren in Thessaloniki in een familie van vluchtelingen uit Oost-Thracië. Hij studeerde literatuur aan de Universiteit van Aristoteles, waar hij in 1954 afstudeerde. Daarna werkte hij 8 jaar in de gemeentelijke bibliotheek. Hij stopte omdat hij geloofde dat het ‘een vloek’ was om een werknemer te zijn.

Beïnvloed door Kavafis en T.S. Eliot

In 1949 publiceerde Christianopoulos zijn eerste dichtbundel: ‘Εποχή των ισχνών αγελάδων’ (‘Seizoen van de magere koeien’), die zich onderscheidde door een persoonlijke stijl.

Zijn werk werd beïnvloed door de Amerikaans-Britse dichter T.S. Eliot en de Griekse dichter Konstantinos Kavafis. Christianopoulos zei echter: ‘het belangrijkste verschil is dat Kavafis flirterig is, terwijl ik schrijf over de pijn van seksuele deprivatie.’ Het dominante thema van Christianopoulos’ poëzie was homoseksualiteit en ‘erotische passie die leidt tot vernedering en eenzaamheid’.

De gedichten van Christianopoulos zijn vertaald in het Engels, Frans, Zweeds en Deens.

‘What didn’t you do to bury me,

but you forgot that I was a seed.’

– Dinos Christianopoulos

In 1958 richtte Christianopoulos het tijdschrift Diagonios op, dat met korte onderbrekingen verscheen tot 1983. In 1962 begon hij de ​​uitgeverij Diagonios Publications.

In januari 2012 ontving Dinos Christianopoulos de Griekse Grote Literaire Prijs, die hij weigerde. Hij verwees daarbij naar zijn gedicht ‘Εναντίον’ (‘Tegen’) uit 1979, waarin hij verklaarde: ‘Ik ben tegen onderscheidingen omdat ze de menselijke waardigheid aantasten.’

Non-conformistische stem

“Griekenland heeft een van zijn grote dichters verloren en Thessaloniki zijn meest non-conformistische en charmante stem, schreef premier Kyriakos Mitsotakis op Twitter.

Cultuurminister Lina Mendoni schreef in haar condoleancebericht: “Vandaag heeft Griekenland een van de belangrijkste dichters van de School van Thessaloniki verloren.”


Griekse dichter Kiki Dimoula (88) overleden

22 februari 2020

De veelgeprezen Griekse dichter Kiki Dimoula is op 88-jarige leeftijd overleden in Athene. Ze overleed aan hartfalen in het ziekenhuis waar ze drie weken geleden was opgenomen. Dimoula leed aan de chronische longziekte COPD.

Vassiliki Radou, zoals haar meisjesnaam luidde, werd geboren op 6 juni 1931 in Athene. Van 1949 tot 1973 werkte ze als bediende voor de Bank of Greece. Ze was getrouwd met de dichter Athos Dimoulas (1921-1985), met wie ze een zoon en een dochter had. Dimoula werd lid van de Academie van Athene in 2002.

Dimoula publiceerde haar eerste dichtbundel in 1952 en in de jaren zestig was ze een gevestigde naam. Vanaf de jaren zeventig won Dimoula vele prijzen, waaronder de Griekse Staatsprijs (1971, 1988), de Kostas en Eleni Ouranis-prijs (1994) en de Letters of Excellence (Αριστείο Γραμμάτων) van de Academie van Athene (2001). In 2009 won ze de Europese prijs voor literatuur en ze was de eerste levende vrouwelijke dichter die werd opgenomen in de poëziereeks van de prestigieuze Franse uitgever Gallimard.

Centrale thema’s in Dimoula’s werk zijn hopeloosheid, onzekerheid, afwezigheid en vergetelheid. “Ik gebruik humor om de dood uit te drijven”, legde ze ooit uit. “Poëzie kan afwezigheid tot aanwezigheid maken. Ik roep de doden op. Ik roep de dood aan”, aldus de dichteres, die vaak de herinnering aan haar echtgenoot opriep.

Haar poëzie is vertaald in het Engels, Frans, Duits, Zweeds, Deens, Spaans, Italiaans en vele andere talen.


Dichter Katerina Anghelaki-Rooke (81) overleden

21 januari 2020

De Griekse dichter en vertaler Katerina Anghelaki-Rooke is vandaag op 81-jarige leeftijd overleden.

“Ze was geliefd bij lezers van verschillende generaties en werd geëerd door haar collega-dichters”, laat Cultuurminister Lina Mendoni weten in een reactie. President Prokopis Pavlopoulos prees Anghelaki-Rooke voor het leveren van een ‘onschatbare bijdrage aan het altaar van de Griekse geest en vooral onze literatuur’.

Katerina Anghelaki-Rooke werd in 1939 geboren in Athene, de beroemde schrijver Nikos Kazantzakis was haar peetvader. Ze studeerde in Athene, Frankrijk en Zwitserland en werkte als professioneal vertaler van het Engels, Russisch en Frans naar het Grieks. Ook volgde ze het gerenommeerde internationale schrijfprogramma aan de universiteit van Iowa.

Op aandringen van Kazantzakis publiceerde Anghelaki-Rooke in 1956 haar eerste gedicht ‘Eenzaamheid’ in het Griekse literaire tijdschrift ‘Kainourgia Epochi’ (New Age).

Ze publiceerde verschillende dichtbundels, vertaalde werken van klassieke dichters en doceerde aan verschillende Amerikaanse universiteiten waaronder Princeton – waar ze diende als Poet in Residence. Haar gedichten werden in meer dan tien talen vertaald.  In 1962 ontving ze haar eerste onderscheiding: een poëzieprijs van de stad Genève (Prix Henche). Anghelaki-Rooke won in 1985 en 2012 de Griekse nationale poëzieprijs.


Dichter en schrijver Manos Eleftheriou overleden

22 juli 2018

De gerenommeerde Griekse dichter en (tekst)schrijver Manos Eleftheriou is op 80-jarige leeftijd overleden in Athene.

“Manos Eleftherios behoort tot de grote spirituele mensen, voor wie de dood de overgang naar de eeuwigheid is. Moge hij rusten in vrede’, liet president Prokopis Pavlopoulos weten in een verklaring. Hij noemde Eleftheriou één van de grote intellectuelen van het land.

Eleftheriou werd op 12 maart 1938 geboren in Ermoupolis op het eiland Syros. Toen hij 14 jaar was, verhuisde de familie naar Athene. In 1960, wanneer hij in Ioannina zijn militaire dienstplicht vervult, begint Eleftheriou met het schrijven van teksten en gedichten. Een van die gedichten is ‘To treno fevgei stis 8’ (de trein vertrekt om acht uur) dat later door Mikis Theodorakis op muziek zal worden gezet.

In 1962 publiceerde hij met zijn eigen geld zijn eerste dichtbundel “Huiseigenaar”, maar succes bleef uit. Enkele jaren later volgen twee bundels met korte verhalen, die wel lovende kritieken kregen. In 1964 maakte Eleftheriou zijn debuut als schrijver van liedteksten, in samenwerking met componisten Christos Leontis en Mikis Theodorakis. Eleftheriou werkte met bijna alle bekende Griekse componisten, waaronder Manos Hadjidakis, Giorgos Zambetas en Loukianos Kilaidonis. Hij schreef meer dan 400 liedteksten.

Eleftheriou illustreerde ook kinderverhalen, redigeerde twee koffietafelboeken over zijn geboorte-eiland Syros, werkte als radiopresentator en ging in de jaren negentig romans schrijven. In 2005 kreeg hij voor zijn boek ‘O kairos ton chrysanthemon’ (De tijd van de chrysanten) de Staatsprijs voor fictie. In 2013 werd Eleftheriou geëerd door de Academie van Athene voor zijn belangrijke bijdrage aan de Griekse letteren.

  • Een van de ruim 400 nummers die Eleftheriou schreef (de muziek is van Theodorakis):


Griekenland brengt twee speciale euromunten uit

7 juni 2018

Griekenland brengt binnenkort twee speciale herdenkingsmunten uit: een ter ere van het 70-jarig jubileum van de vereniging van de Dodekanesos-eilanden met Griekenland en een om de 75e sterfdag van dichter Kostis Palamas te herdenken.

De Dodekanesos, een eilandengroep in de oostelijke Egeïsche Zee waartoe onder andere Kos en Rhodos behoren, kwam in 1911 onder Italiaans bestuur. Dat bleef zo tot na de Tweede Wereldoorlog. In 1947 werden de eilanden via het Vredesverdrag met Italië formeel verenigd met Griekenland.

Op de voorzijde van de speciale 2 euromunt staat de afbeelding van een roos, het symbool van Rhodos. Het ontwerp is geïnspireerd op een munt die in de oude stad werd geslagen, met golven die uitwaaieren over de binnenste rand. In die rand staat in het Grieks de tekst ‘1948-2018 de unie van de Dodekanesos met Griekenland en de Helleense Republiek’

De tweede herdenkingsmunt van 2 euro markeert het 75e sterfjaar van de dichter Kostis Palamas (1859-1943). Op de voorzijde van de munt staat een portret van de dichter en zijn naam. Palamas schreef de tekst van de Olympische Hymne en was een belangrijk figuur in de Griekse literaire wereld in de jaren 1880. Samen met Georgios Drosinis, Nikos Kampas en Ioannis Polemis richtte hij de Nieuwe Atheense School op.

Beide munten werden ontworpen door George Stamatopoulos. Van iedere herdenkingsmunt worden 750.000 exemplaren geslagen. Elk euroland mag maximaal twee keer per jaar een speciale herdenkingsmunt ontwerpen, met een onderwerp naar keuze. In 2016 bracht Griekenland een munt uit met het ‘drama van Arkadi’ als thema. In 2015 werd Spyridon Louis, de winnaar van de eerste olympische marathon, herdacht met een speciale munt.


Reis de gedichten van Nikos Kavvadias achterna

9 mei 2015

Nikos_KavvadiasDe Griekse dichter Nikos Kavvadias reisde als zeeman de hele wereld over en schreef over de avonturen van het leven op zee. Het is nu mogelijk om via Google Maps in zijn voetsporen te treden.

Een onbekende liefhebber van zijn werk heeft een kaart gemaakt met daarop de plaatsen die voorkomen in de gedichten en verhalen van Kavviadis. Op de kaart zijn ongeveer honderd plaatsen gemarkeerd; als je op de ‘pin’ klikt, is een (deel van) een gedicht over dat gebied te lezen.

Nikos Kavvadias werd in 1910 geboren in het Russische Ussuriysky, zijn ouders Charilaos en Dorothea Kavvadia kwamen van het eiland Kefalonia. In 1928 sluit hij zich in Piraeus aan bij de koopvaardij en bijna zijn hele leven brengt Kavvadias door op zee. In 1975 overlijdt hij in een ziekenhuis in Athene aan de gevolgen van een beroerte.

Het werk van Kavvadias staat vol met verwijzingen naar het leven op zee. Het zijn krachtige metaforen voor de ontsnapping van gewone mensen buiten de grenzen van de werkelijkheid.  Zijn eerste dichtbundel, Marabou,  werd gepubliceerd in 1933. Kavvadias  werd beïnvloed door Franse literatuur en de dichter Charles Baudelaire. Zijn korte verhaal Li (1987) werd in 1995 verfilmd als Between the devil and the deep blue sea.

De poëzie van Kavvadias is populair in Griekenland. Thanos Mikroutsikos heeft voor de albums Σταυρός του Νότου (Zuidelijk kruis, 1979) en Γραμμές των Οριζόντων (Lijnen van de horizon, 1991) een aantal gedichten op muziek gezet.

Klik op de afbeelding voor de hele kaart:

kaart_kavvadias


Dionysios Solomos geëerd met Google doodle

8 april 2014

dionysios solomosZoekmachine Google brengt vandaag op de Griekse voorpagina een eerbetoon aan Dionysios Solomos vanwege de 216e geboortedag van de nationale dichter van Griekenland.

De doodle toont een vrouw die op de zee staat in het licht van een volle maan. Het is een van de figuren uit ‘De Kretenzer’, waarin Solomos het verhaal vertelt van een Kretenzer die na de verloren revolutie van 1826 het eiland verlaat, schipbreuk lijdt en probeert zijn geliefde te redden van de storm. Een centraal punt in het verhaal is de verschijning van een orakel, de Feggarontymeni (‘aangekleed door de maan’).

Dionysios Solomos werd op 8 april 1798 geboren op Zakynthos, als onwettig kind van de rijke graaf Nikolaos Solomos en diens huishoudster Angeliki Nikli. Op jonge leeftijd werd hij naar Italië gestuurd om rechten te studeren en daar begon hij ook met het schrijven van poëzie. In 1818 keerde Solomos terug naar Zakynthos, waar hij zich voornamelijk in literaire kringen begaf.

In 1823 schreef Solomos het gedicht Ymnos eis tin Eleftherian (‘hymne van de vrijheid‘), dat de componist Nikolaos Manzaros vijf jaar later op muziek zette. Het gedicht telt in totaal  158 verzen en werd geïnspireerd op het Beleg van Mesolonghi tijdens de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog. Sinds 1864 vormen de eerste twee coupletten het volkslied van Griekenland:

Ik herken u aan de snede
van uw zwaard, dat sidd’ren doet
Ik herken u aan uw oogblik
die met kracht de vert’ ontmoet

Uit de heilige gebeenten
van de Grieken opgestaan
en als immer zo manhaftig
Bied ‘k mijn groet, u Vrijheid aan!

Solomos overleed in 1857 op Corfu, acht jaar later werden zijn overblijfselen overbracht naar Zakynthos. In de hoofdstad van Zakynthos staat een standbeeld van Solomos op het plein dat naar de dichter werd vernoemd. Ook het vliegveld op het Ionische eiland draagt zijn naam.

Sinds 1998 past Google regelmatig het logo aan met verrassende doodles ter ere van feestdagen, jubilea en het leven van beroemde kunstenaars, pioniers en wetenschappers. Eerder maakte de zoekmachine al speciale Griekse doodles voor filmmaker Theo Angelopoulos, dichter Odysseas Elytis en operadiva Maria Callas.

Het Griekse volkslied:


2013 uitgeroepen tot Kavafis-jaar

23 december 2012

Het Griekse ministerie van Cultuur heeft 2013 uitgeroepen tot het Kavafis-jaar. Volgend jaar is het 150 jaar geleden dat de beroemde Griekse dichter werd geboren.

Konstantinos Kavafis werd in 1863 geboren als jongste zoon in een rijke koopliedenfamilie in de Griekse kolonie Alexandrië. Rond zijn twintigste begon hij met dichten, maar pas vanaf zijn veertigste jaar schreef Kavafis zijn meest kenmerkende werken.

Hij schreef over wat had kúnnen zijn of over wat lang geleden is geweest.  Kavafis schreef liefdesgedichten waarin illusies en mislukte liefdes werden beschreven en homo-erotiek (Kavafis was zelf homoseksueel) een regelmatig terugkerend thema was.  Ook schreef hij historische verzen waarin vergeten of onbegrepen helden figureerden. De stijl van Kavafis week sterk af van de poëziestijlen die in die tijd gangbaar waren in Griekenland.

Zijn gedichten schreef Kavafis op losse vellen en hij liet ze uitsluitend lezen aan goede vrienden. Tijdens zijn leven is er niets van zijn werk gepubliceerd. Pas in 1935, twee jaar na de dood van de dichter, werd zijn oeuvre voor het eerst gebundeld.

Kavafis wordt tot een van de grootste moderne dichters gerekend. Een van zijn bekendste gedichten is ‘Ithaka’, waarin hij pleit voor een levenslange zoektocht naar de schoonheid.  In 1996 maakte regisseur Yannis Smaragdis een film die losjes gebaseerd was op het leven van Kavafis.