Archeologen brengen eilandje Rineia in kaart

28 juni 2020
Het eiland Rineia, met op de achtergrond Delos

Buureiland Delos is een stuk bekender, maar ook het Cycladen-eilandje Rineia heeft een rijke geschiedenis – die maar weinigen kennen. Twee archeologen van het Cycladische Eforaat van Oudheden, Dimitris Athanasoulis en Zozi Papadopoulou, willen de historie van het eiland in kaart brengen.

“We willen het archeologische onderzoek naar Rineia dat een eeuw geleden is begonnen, verbreden en verdiepen”, zegt Athanasoulis tegen de krant Kathimerini. “Maar we willen ook alles op het eiland documenteren zodat het kan worden beschermd tegen illegale activiteiten of diefstal van antiquiteiten. Feit is dat Rineia in de 18e en 19e eeuw werd geplunderd.”

Onbezoedeld

Rineia is 14 km2 groot en ligt 9 kilometer ten zuidwesten van Mykonos en ongeveer een kilometer ten westen van Delos in de Egeïsche Zee. De twee buureilanden worden gescheiden door een smalle zeestraat.

Het eiland is volledig eigendom van de staat en het bezitten van onroerend goed is niet toegestaan. Tot de jaren tachtig van de vorige eeuw had het eiland een kleine bevolking, maar momenteel zijn er geen permanente bewoners. Wel huren bewoners van Mykonos stukken land waar ze hun schapen en geiten laten grazen.

Rineia kreeg enkele jaren geleden enige bekendheid door berichten in de pers over illegale bouw op het beschermde eiland. “Rineia maakt deel uit van Delos en moet onbezoedeld blijven. Het doel is om het voor altijd te beschermen tegen constructie”, zegt Zozi Papadopoulou.

Necropolis van Delos

In de oudheid werd het eiland onderworpen door de tiran Polycrates van Samos en gewijd aan de god Apollo, door het (volgens de overlevering) met een zware ketting aan Delos vast te maken. De zuidelijke helft van Rineia werd gebruikt als de necropolis van Delos.

In de winter van 426-425 voor Christus verwijderden de Atheners alle graven van Delos. Ook bepaalden ze dat er op Delos niemand meer geboren mocht worden of mocht sterven. Zwangere vrouwen werden naar buureiland Rineia gebracht, en ook de doden werden er begraven.

Rineia was in de oudheid een ontwikkelde stad, met activiteiten variërend van de handel in porfyra (paarse verfstof), de teelt van tarwe, gerst en druiven tot steengroeven, waauit blijkt dat gneis een belangrijke bron van rijkdom was. Dit gesteente werd ook gebruikt om de fundering van het heiligdom van Apollo te bouwen.

Vogelsculpturen en altaar

In 1898 begonnen de archeologen Dimitris Stavropoulos en Dimosthenis Pippas met de eerste opgravingen op Rineia. Zij legden in het zuiden van het eiland graven bloot en ontdekten een ‘unieke stad van leven en dood’. Bij hun onderzoek maakten de archeologen gebruik van het boek ‘Geschiedenis van de Peloponnesische Oorlog’ van Thucydides, een Atheense historicus en generaal (ca. 460-400 voor Christus). Hun vondsten zijn nu te zien in verschillende internationale musea.

Op Rineia zijn eerder al fragmenten van enorme vogelsculpturen en steles gevonden – die nu tentoongesteld worden in het museum op Delos. Ook vonden archeologen restanten van oude boerderijen, een tot dusver onbekende weg en sporen van een groot altaar op een plek met de naam Homasovouni. Archeologen denken dat op die plek mogelijk een heiligdom heeft gestaan dat aan Artemis (de tweeling zus van Apollo) was gewijd, met een tempel, een altaar, een eetgedeelte en enkele huizen.

Konstantinos Kavafis

De dichter Konstantinos Kavafis verbleef tijdens zijn eerste reis naar Griekenland in juni 1901 ook enige tijd op Rineia. Hij bracht er twee dagen door in het openbare sanatorium, dat vanaf het midden van de 19e tot het begin van de 20e eeuw werd gebruikt om schepen die van de Middellandse Zee naar de Griekse havens varen in quarantaine te plaatsen tijdens uitbraken van cholera en andere ziekten.

Kavafis beschreef zijn ervaringen op Rineia in zijn dagboek. In het sanatorium werd hij onderzocht door artsen die hij allemaal beschrijft als zeer vriendelijk. Rineia noemt hij ‘een prachtige plek, maar blijkbaar verlaten door boeren’.


Moderne kunst ontmoet oude ruïnes op Delos

5 mei 2019

[klik op een afbeelding voor een vergroting]

Het eiland Delos heeft een primeur: de 5000 jaar oude archeologische site is het toneel van een moderne kunsttentoonstelling. Verspreid over het eiland zijn sculpturen van de Britse kunstenaar Antony Gormley te zien.

De tentoonstelling is georganiseerd door de Griekse non-profitorganisatie NEON in samenwerking met het Ephorate of Antiquities van de Cycladen. Het project met de titel SIGHT omvat 29 levensgrote ijzeren lichaamssculpturen die Gormley de afgelopen 20 jaar heeft gemaakt. Vijf werken maakte hij speciaal voor de expositie op Delos.

De sculpturen worden op verschillende delen van het eiland geplaatst. Bezoekers kunnen ze ontdekken met behulp van een kaart. Twee sculpturen staan in de zee dichtbij de kust, anderen staan op de heuvel van Kynthos, in de Agora van de Competaliasts, bij de ingang van het stadion en op het podium van het theater.

De sculpturen van Gormley zijn van 2 mei tot 31 oktober 2019 te zien op Delos. Het is de eerste keer dat de Griekse Archeologische Raad toestemming heeft gegeven voor een expositie van moderne kunst op een archeologische site. Het eiland Delos staat op de UNESCO-lijst van Werelderfgoed.

Geschiedenis Delos

Volgens de Griekse mythologie is Delos de geboorteplaats van de goddelijke tweeling Artemis en Apollo. Als eerbetoon aan zijn kinderen gaf Zeus het drijvende eiland een vaste plek en hij rangschikte er een cirkel (κύκλος) van eilanden omheen. Hierdoor werd Delos het centrum van de Cycladen en het  heilige eiland werd een belangrijke bedevaartsplaats.

In de oudheid was Delos vanwege de centrale ligging een ideale handelsplek. Op het eiland waren tempels, markthallen, opslagplaatsen en winkels. Ook was er een theater en stonden er villa’s waarvan de mozaïekvloeren en zwembaden nog steeds te zien zijn.

Tegenwoordig is Delos een openluchtmuseum dat enkele keren per dag bereikbaar is vanaf Mykonos, Paros en Naxos. Een van de bezienswaardigheden op het eiland is een terras met vijf stenen leeuwen.


Stijgende zeespiegel bedreigt Griekse UNESCO-sites

22 oktober 2018

De middeleeuwse stad Rhodos, de oude binnenstad van Corfu, het Pythagoreion en Heraion van Samos en het eiland Delos behoren tot de UNESCO-werelderfgoedlocaties in de Middellandse Zee die worden bedreigd door een stijgende zeespiegel en erosie.

Dat blijkt uit een gezamenlijke studie van Britse en Duitse universiteiten die onlangs werd gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications. Slechts 2 van de 49 UNESCO-sites langs de Middellandse Zeekust zouden beschermd zijn tegen overstromingen of kusterosie.

Een team van wetenschappers, onder leiding van Lena Reimann van de Universiteit van Kiel, maakte een database met alle UNESCO-sites die gevaar lopen. Daarbij gebruikten ze wiskundige modellen om te voorspellen welke gevolgen de stijgende zeespiegel zou hebben voor de locaties.

Volgens het onderzoek zal in het jaar 2100 het risico op overstromingen in het gebied met 50 procent toenemen, terwijl de kusterosie naar verwachting met 13 procent stijgt. Dat betekent volgens de wetenschappers dat aan het einde van deze eeuw 47 UNESCO-werelderfgoedlocaties langs de Middellandse Zeekust worden bedreigd door ernstige overstromingen en erosie.

De meeste bedreigde sites liggen in Italië (15), gevolgd door Kroatië (7), Griekenland (4) en Tunesië (4). De stijgende zeespiegel bedreigt ook Venetië, de kust van Amalfi, de Cypriotische stad Paphos, Tyre in Libanon en Efeze.


Bijzondere foto’s van eerste opgravingen op Delos

28 februari 2018

 

[Klik op een afbeelding voor een groter exemplaar]

Volgens de Griekse mythologie werden Apollo, de god van het licht, en zijn tweelingzus Artemis geboren op Delos, een klein eilandje in de Egeïsche Zee. Als eerbetoon aan zijn kinderen schikte Zeus een kring (κύκλος) van eilanden rond Delos, dat daardoor het centrum van de Cycladen werd. Het eiland groeide uit tot een belangrijk bedevaartsoord en bleef dat tot de Byzantijnse tijd.

In de oudheid was Delos vanwege de centrale ligging een ideale handelsplek. Op het eiland waren tempels, markthallen, opslagplaatsen en winkels. Ook was er een theater en stonden er villa’s waarvan de mozaïekvloeren en zwembaden nog steeds te zien zijn. Tegenwoordig is Delos een openluchtmuseum dat enkele keren per dag bereikbaar is vanaf Mykonos. Een van de bezienswaardigheden op het eiland is een terras met vijf stenen leeuwen.

In 1873 stuurde de Franse School van Athene (FSA) een archeoloog naar Delos om daar onderzoek te doen. De opgravingen gingen door tot 1894, toen de interesse werd verlegd naar Delphi. In 1902 hervat de FSA de werkzaamheden op Delos met financiële steun van Joseph Florimont, hertog van Loubat (1831-1927), een rijke Frans-Amerikaanse filantroop.

Voor het eerst zijn bijzondere foto’s van deze opgravingen verzameld in een boek. “Delos 1873-1913” is het derde deel uit de serie Patrimoine photographique van de FSA, dat voor de uitgave putte uit zijn rijke archief.

Delos: 1873-1913 – beelden van een oude stad onthuld door uitgraving | Jean-Charles Moretti

Een uitgave van de Franse School van Athene (januari 2018)


Oude koopvaardijschepen gevonden bij Delos

29 juni 2016

delos_duikTijdens een expeditie bij het eiland Delos hebben onderwaterarcheologen de wrakken van zeven oude koopvaardijschepen geïdentificeerd.

De overblijfselen van de schepen werden gevonden tussen Delos en Rhenia. Het gaat om vijf wrakken uit de laat-Hellenistische periode, een wrak uit de Romeinse periode en een schip dat bouwmaterialen (voornamelijk leisteen) aan boord had.

“Deze bevindingen tonen aan dat Delos een snelle economische groei doormaakte na 167 voor Christus, toen de Romeinen het eiland veranderden in een commerciële enclave die de oostelijke en westelijke Middellandse Zee met elkaar verbond”, aldus de verklaring van het Griekse Ministerie van Cultuur. Bovendien was het kanaal tussen Delos en Rhenia een belangrijke zeeroute.

De archeologen deden  nog andere ontdekkingen bij Delos: 35 kilometer ten noordwesten van de baai van Skardana vonden ze het wrak van een schip uit de laat-Hellenistische periode. Op een diepte van minder van vijf meter voor de kust van het eiland werden restanten ontdekt van enkele muren, fragmenten van een kolom en een fundering van grote platen die waarschijnlijk onderdeel waren van een oude haven.

Klik op de foto’s voor een groter exemplaar