2300 jaar oude vloekenpot gevonden in Athene

8 juni 2021

klik op een afbeelding voor een vergroting

Opgravingen op de Agora van Athene hebben een bijzonder object blootgelegd: een vloekenpot van 2300 jaar oud. De pot is al in 2006 opgegraven en werd onlangs geanalyseerd en ontcijferd door een team van Yale University.

Deze unieke ontdekking biedt nieuw bewijs over hoe de oude Atheners ‘magie’ gebruikten tegen hun vijanden, schrijft Jessica Lamont, onderzoeker en docent klassieke talen aan de Yale University, in het tijdschrift “Hesperia”.

De keramische pot werd gebruikt als instrument om vloeken te ‘binden’ aan meer dan 50 mensen, waarvan de namen aan de buitenkant waren gegraveerd. Tientallen namen zijn niet meer goed leesbaar, maar ongeveer 30 namen zijn nog wel te onderscheiden. Het zijn veel vrouwelijke en verschillende nieuwe (of niet eerder bevestigde namen) in Attica.

Resten van een kip

In de pot zaten de kop en onderste ledematen van een kip en een ijzeren spijker. De kip was niet ouder dan 7 maanden toen hij werd geslacht en degenen die de vloek uitspraken wilden misschien de zwakte van het dier doorgeven aan de slachtoffers wiens namen op de pot stonden.

De spijkers werden gebruikt in oude vloeken en ‘hadden een remmende kracht, ze blokkeerden of beperkten symbolisch de mogelijkheden van de slachtoffers van de vloek’, schrijft Lamont in haar artikel. In de buurt van de pot werden resten van een vuur met dierlijke botten gevonden, wat de kracht van de vloek mogelijk heeft vergroot.

De schrijfstijl op de pot suggereert dat ten minste twee mensen de namen hebben geschreven. De reden voor de vervloeking is niet bekend. Maar omdat de pot was begraven in een commercieel gebouw kan het te maken hebben gehad met een rechtszaak of een arbeidsgeschil, denkt Lamont.

Oude vloektabletten gevonden in Kerameikos

Vorig jaar ontdekten archeologen in een 2500 jaar oude waterput in het gebied van Kerameikos (de belangrijkste begraafplaats van het oude Athene) 30 kleine loodtabletten waarop oude vervloekingen waren gegraveerd.

Met de rituele teksten werden de goden van de onderwereld opgeroepen om schade te berokkenen aan derden. Het graveren van vloeken op op tabletten van lood, was of steen was volgens historici geen ongebruikelijke praktijk in het oude Griekenland.


Eeuwenoud stierenbeeldje bij toeval ontdekt in Olympia

19 maart 2021

(klik op een afbeelding om de galerij te openen)

foto’s : Grieks ministerie van Cultuur

Op de archeologische site van het oude Olympia is bij toeval een klein bronzen beeldje van een stier ontdekt. Door hevige regenval in het gebied is het beeldje waarschijnlijk aan de oppervlakte gekomen.

Volgens het Griekse ministerie van Cultuur werd het beeldje vorige maand tijdens een inspectie van het terrein opgemerkt door een van de archeologen. Zij zag bij de Tempel van Zeus een van de horens van de stier boven de grond uitsteken.

Uit een eerste wetenschappelijk onderzoek kan worden herleid dat het goed bewaarde beeldje afkomstig is uit de Geometrische periode (1050-700 voor Christus). Het bronzen stierenbeeldje was een ritueel offer aan Zeus, oppergod en beschermheer van de heilige plaats in Olympia.

In de dikke laag as van het altaar van Zeus werd eerder een groot aantal beeldjes met afbeeldingen van dieren of menselijke figuren gevonden. Een deel daarvan wordt tentoongesteld in het Archeologisch Museum van Olympia.


Vier oude scheepswrakken gevonden bij Kasos

20 januari 2021

[Klik op een afbeelding voor een vergroting]

Bij het eiland Kasos in de Egeïsche Zee zijn vier oude scheepswrakken ontdekt. Dat heeft het ministerie van Cultuur bekend gemaakt. De wrakken werden ontdekt tijdens een onderwaterexpeditie in september en oktober vorig jaar.

De meest opmerkelijke vondst is een scheepswrak uit de Romeinse tijd (2e-3e eeuw na Christus). De lading van het schip bestond uit (olie)amforen van het type Dressel 20 die geproduceerd zijn in de Spaanse regio Guadalquivir (1e-3e eeuw na Christus) en amforen van het Africana I-type die in de 2e-3e eeuw na Christus werden gemaakt in het huidige Tunesië.

Twee van de drie andere scheepswrakken bevatten ook amforen uit de Hellenistische (1e eeuw voor Christus) en klassieke periode (5e eeuw voor Christus).

Eerder al 5 wrakken gevonden bij Kasos

In 2019 werden tijdens de eerste onderwaterexpeditie bij Kasos al vijf oude scheepswrakken, grote delen van hun lading en de mogelijke overblijfselen van een oude haven ontdekt. Het oudste wrak was van een handelsschip uit de late klassieke periode. Zijn overgebleven lading bestond uit vier soorten amforen en fijn servies. Het schip had vijf stenen ankers in een piramidevorm.

Kasos ligt tussen Kreta en Rhodos op wat nog steeds een belangrijke handelsroute is tussen de Egeïsche Zee en het Midden-Oosten. De Griekse wateren bevatten talloze oude scheepswrakken. Volgens het ministerie van Cultuur liggen er alleen al  in de buurt van het Egeïsche eilandje Fourni  ongeveer 60 wrakken op de zeebodem.


Acht oude graftombes gevonden in Ilia

30 november 2020

(klik op een afbeelding voor een vergroting)

Bij opgravingen op een privéterrein in de regio Ilia, in het noordwestelijke deel van de Peloponnesos, zijn onlangs acht oude graftombes ontdekt, die dateren uit de 2e tot de 4e eeuw voor Christus.

Volgens het Griekse ministerie van Cultuur maken ze deel uit van de westelijke necropolis van de oude stad Elis, waar tot dusver meer dan 200 graven uit de late klassieke en hellenistische periode zijn opgegraven.

Er werden vier rechthoekige graven ontdekt, die omrand waren met stenen. Ook vonden de archeologen drie grote aardewerken potten (pithoi) en een los graf dat was bedekt met keramische tegels en een marmeren grafstele.

In een van de pithoi (die soms zo groot waren dat ze ook als grafkist werden gebruikt) ontdekten archeologen een rijkelijk versierde bronzen urn op voet. De urn heeft een bloemmotief op de handvatten en op de ruimte tussen de handvatten en de rand zijn leeuwenkoppen geplaatst.

In een pithos werd ook een bronzen spiegel met reliëf aangetroffen. De voorwerpen uit de potten dateren uit het einde van de 4e tot het begin van de 3e eeuw voor Christus.


Hoofd van Hermes ontdekt bij wegwerkzaamheden

15 november 2020

Bij wegwerkzaamheden in het centrum van Athene is het hoofd van een Hermes-beeld opgegraven. De vondst werd gedaan op een diepte van nog geen 1,5 meter in de Aioloustraat, tegenover de Agia Irini-kerk.

Het Hermes-hoofd, dat waarschijnlijk stamt uit het einde van de 4e of begin van de 3e eeuw voor Christus, was onderdeel van een zogenaamde herme. “Uniek Athene! Trots en bewondering”, schreef de Atheense burgemeester Kostas Bakoyannis op Facebook.

Een herme – of hermaion – was een rechthoekige, naar beneden toe enigszins taps toelopende zuil waarvan het bovenste deel (oorspronkelijk) bestond uit een buste van Hermes. De zuilen stonden op kruispunten en werden gebruikt als wegwijzers. Hermes is in de Griekse mythologie de god van de handel, reizigers, wegen en dieven. Hij is ook de boodschapper van de goden.

Volgens het ministerie van Cultuur verkeert de vondst in goede staat en is het Hermes-hoofd overgebracht naar een opslagplaats van het Eforaat van Oudheden.


Leeuwenpoort Mycene beschadigd door bosbrand

31 augustus 2020

(klik op een afbeelding voor een vergroting)

Cultuurminister Lina Mendoni heeft vandaag een bezoek gebracht aan de archeologische vindplaats van Mycene, waar gistermiddag rond 13.30 uur aan de rand van het gebied een bosbrand uitbrak.

De 3250 jaar oude stenen Leeuwenpoort, de ingang van de oude citadel, is zwartgeblakerd door de vlammen. Maar volgens Mendoni is de schade ‘minimaal’ en kan de site op e snel weer open voor het publiek.

“De brandweer kwam snel in actie en de preventiemaatregelen werkten: droge vegetatie was allemaal opgeruimd. Dat is wat de monumenten heeft gered”, aldus de minister.

Vier blusvliegtuigen en twee helikopters hielpen tientallen brandweerlieden om de brand te bedwingen. Bezoekers en personeel werd uit voorzorg geëvacueerd.

Mycene is een van de belangrijkste archeologische vindplaatsen in Griekenland. De vestingstad kende zijn bloeitijd in de periode 1400-1200 voor Christus en was het politieke en culturele centrum van de Myceense beschaving.

Ben je in Griekenland en zie je ergens een (beginnende) bosbrand, bel dan direct met het alarmnummer 199


Eerste Griekse onderwatermuseum opent in augustus

27 juli 2020

(klik op een afbeelding om de galerij te openen)

Volgende maand gaat het eerste onderwatermuseum in Griekenland open voor het publiek. Het historische Peristera-scheepswrak bij Alonissos krijgt de primeur.

Bezoekers kunnen vanaf maandag 3 augustus tot en met donderdag 2 oktober naar beneden duiken en het beroemde scheepswrak uit de 5e eeuw voor Christus op de zeebodem bekijken. Niet-duikers kunnen op een expositie aan land het wrak van dichtbij bekijken via virtual reality.

Het scheepswrak kan alleen worden bezocht onder begeleiding van gecertificeerde duikers. Het onderwatermuseum wordt beheerd door het Ministerie van Cultuur, dat de komende twee jaar ook andere belangrijke onderwatermonumenten wil openstellen voor bezoekers.

Het scheepswrak ligt in het National Marine Park van Alonissos, dat een beschermde status heeft. Vanwege de keur aan archeologische schatten en het rijke zeeleven wordt deze duiklocatie beschouwd als een van de interessantste in Griekenland.

Houten vrachtschip uit 5e eeuw voor Christus

Het wrak is vernoemd naar Peristera, het onbewoonde eilandje recht tegenover Alonissos in de Egeïsche Zee waar het in het begin van de jaren negentig werd ontdekt. Het wrak, dat op een diepte tussen de 22 en 28 meter ligt, is van een houten vrachtschip dat in de 5e eeuw voor Christus is gezonken.

Het grootste deel van het houten schip is weggerot, maar de lading is wel bewaard gebleven. Het schip was geladen met duizenden amforen die waarschijnlijk wijn bevatten. De antieke vazen liggen nu opeengepakt op de zeebodem, waar ze onderdak bieden aan vissen, sponzen en andere zeedieren.


4000 artefacten gevonden bij aanleg metro Piraeus

13 juli 2020

klik op een afbeelding voor een vergroting

Tijdens graafwerkzaamheden voor de uitbreiding van metrolijn 3 in Piraeus werd een groot aantal oude artefacten gevonden. Meer dan 4000 van deze voorwerpen zijn bewaard gebleven, waaronder 1400 gebruiksvoorwerpen en 1300 zeldzame houten objecten die afkomstig zijn van huizen, huishoudelijke artikelen, meubels en gereedschappen.

Voor de stations die in Piraeus worden gebouwd en de schachten die de grond ingaan, is voornamelijk gegraven op pleinen en open ruimtes die nog nooit zijn bebouwd. Dat zegt Giorgos Peppas, coördinator van de opgravingen, tegen persbureau AMNA.

Houten Hermes-beeld

Omdat de stations op een diepte van minstens 40 meter liggen, konden de archeologen de putten van oude bronnen onderzoeken. Ze vonden de bodems op bijna 17-18 meter van het huidige oppervlak. “We hebben zeer zeldzaam materiaal gevonden – houten en organische resten – die bijna 20 eeuwen in het grondwater hebben gelegen”, aldus Peppas.

Volgens Peppas gaat het om de grootste verzameling van houten voorwerpen afkomstig uit huizen, die in Griekenland is gevonden. Een bijzondere vondst is een onthoofd, uiterst zeldzaam houten beeld van de god Hermes uit de hellenistische periode.

Graafwerkzaamheden voor het metronetwerk in Thessaloniki hebben eerder ook een enorme schatkamer aan archeologische vondsten blootgelegd. Archeologen hebben daar inmiddels meer dan 300.000 voorwerpen opgegraven. De vondsten variëren van gouden kransen, munten en sieraden tot amforen, olielampen, parfumvazen en een marmeren beeld van de godin Aphrodite. 

Uitbreiding metrolijn 3

Metrolijn 3, die van Agia Marina via Syntagma naar de luchthaven van Athene loopt, wordt uitgebreid naar Piraeus. In 2012 zijn de werkzaamheden begonnen, het project moet in 2022 klaar zijn. Vorige week werden drie nieuwe stations op de lijn in gebruik genomen. De lijn krijgt zijn begin/eindpunt bij het Dimotiko Theatro in Pireaus en zal 27 stations tellen wanneer hij voltooid is.


Archeologen brengen eilandje Rineia in kaart

28 juni 2020
Het eiland Rineia, met op de achtergrond Delos

Buureiland Delos is een stuk bekender, maar ook het Cycladen-eilandje Rineia heeft een rijke geschiedenis – die maar weinigen kennen. Twee archeologen van het Cycladische Eforaat van Oudheden, Dimitris Athanasoulis en Zozi Papadopoulou, willen de historie van het eiland in kaart brengen.

“We willen het archeologische onderzoek naar Rineia dat een eeuw geleden is begonnen, verbreden en verdiepen”, zegt Athanasoulis tegen de krant Kathimerini. “Maar we willen ook alles op het eiland documenteren zodat het kan worden beschermd tegen illegale activiteiten of diefstal van antiquiteiten. Feit is dat Rineia in de 18e en 19e eeuw werd geplunderd.”

Onbezoedeld

Rineia is 14 km2 groot en ligt 9 kilometer ten zuidwesten van Mykonos en ongeveer een kilometer ten westen van Delos in de Egeïsche Zee. De twee buureilanden worden gescheiden door een smalle zeestraat.

Het eiland is volledig eigendom van de staat en het bezitten van onroerend goed is niet toegestaan. Tot de jaren tachtig van de vorige eeuw had het eiland een kleine bevolking, maar momenteel zijn er geen permanente bewoners. Wel huren bewoners van Mykonos stukken land waar ze hun schapen en geiten laten grazen.

Rineia kreeg enkele jaren geleden enige bekendheid door berichten in de pers over illegale bouw op het beschermde eiland. “Rineia maakt deel uit van Delos en moet onbezoedeld blijven. Het doel is om het voor altijd te beschermen tegen constructie”, zegt Zozi Papadopoulou.

Necropolis van Delos

In de oudheid werd het eiland onderworpen door de tiran Polycrates van Samos en gewijd aan de god Apollo, door het (volgens de overlevering) met een zware ketting aan Delos vast te maken. De zuidelijke helft van Rineia werd gebruikt als de necropolis van Delos.

In de winter van 426-425 voor Christus verwijderden de Atheners alle graven van Delos. Ook bepaalden ze dat er op Delos niemand meer geboren mocht worden of mocht sterven. Zwangere vrouwen werden naar buureiland Rineia gebracht, en ook de doden werden er begraven.

Rineia was in de oudheid een ontwikkelde stad, met activiteiten variërend van de handel in porfyra (paarse verfstof), de teelt van tarwe, gerst en druiven tot steengroeven, waauit blijkt dat gneis een belangrijke bron van rijkdom was. Dit gesteente werd ook gebruikt om de fundering van het heiligdom van Apollo te bouwen.

Vogelsculpturen en altaar

In 1898 begonnen de archeologen Dimitris Stavropoulos en Dimosthenis Pippas met de eerste opgravingen op Rineia. Zij legden in het zuiden van het eiland graven bloot en ontdekten een ‘unieke stad van leven en dood’. Bij hun onderzoek maakten de archeologen gebruik van het boek ‘Geschiedenis van de Peloponnesische Oorlog’ van Thucydides, een Atheense historicus en generaal (ca. 460-400 voor Christus). Hun vondsten zijn nu te zien in verschillende internationale musea.

Op Rineia zijn eerder al fragmenten van enorme vogelsculpturen en steles gevonden – die nu tentoongesteld worden in het museum op Delos. Ook vonden archeologen restanten van oude boerderijen, een tot dusver onbekende weg en sporen van een groot altaar op een plek met de naam Homasovouni. Archeologen denken dat op die plek mogelijk een heiligdom heeft gestaan dat aan Artemis (de tweeling zus van Apollo) was gewijd, met een tempel, een altaar, een eetgedeelte en enkele huizen.

Konstantinos Kavafis

De dichter Konstantinos Kavafis verbleef tijdens zijn eerste reis naar Griekenland in juni 1901 ook enige tijd op Rineia. Hij bracht er twee dagen door in het openbare sanatorium, dat vanaf het midden van de 19e tot het begin van de 20e eeuw werd gebruikt om schepen die van de Middellandse Zee naar de Griekse havens varen in quarantaine te plaatsen tijdens uitbraken van cholera en andere ziekten.

Kavafis beschreef zijn ervaringen op Rineia in zijn dagboek. In het sanatorium werd hij onderzocht door artsen die hij allemaal beschrijft als zeer vriendelijk. Rineia noemt hij ‘een prachtige plek, maar blijkbaar verlaten door boeren’.


Oude vloektabletten gevonden in Kerameikos

6 februari 2020

[klik op een afbeelding om de galerij te openen]

In een 2500 jaar oude waterput in het gebied van Kerameikos, de belangrijkste begraafplaats van het oude Athene, hebben archeologen 30 kleine loodtabletten gevonden waarop oude vervloekingen zijn gegraveerd.

Met de rituele teksten werden de goden van de onderwereld opgeroepen om schade te berokkenen aan derden. Het graveren van vloeken op op tabletten van lood, was of steen was volgens hstorici geen ongebruikelijke praktijk in het oude Griekenland (en Rome).

Volgens Dr. Jutta Stroszeck, hoofd van de opgraving namens het Duitse archeologische instituut in Athene, wordt de persoon die de vloek bestelde nooit bij naam genoemd. In de tekst staat alleen de naam van de ontvanger vermeld. Destijds geloofde men dat water toegang gaf tot de onderwereld en door een tablet met de vervloeking in de put te gooien, zou deze ‘geactiveerd’ worden.

De 10 meter diepe put waarin de tabletten met vervloeking werden ontdekt, is in 2016 opgegraven tijdens een archeologisch onderzoek naar de watervoorziening van een badhuis uit de 1e eeuw voor Christus. Op de bodem van de put vonden archeologen diverse voorwerpen, waaronder drinkbekers, wijnmengvaten (kraters), kookpotten, een schraper de werd gebruikt door pottenbakkers, enkele bronzen munten en perzikpitten. Ook ontdekten ze de plaatjes met vloeken.

Sinds 1913 zijn bij opgravingen door het Duitse archeologische instituut in het Kerameikos-gebied ongeveer 6500 graven blootgelegd. De sierlijke tombes en graven zijn gemarkeerd met stelai, reliëfs, marmeren vazen ​​en gebeeldhouwde dieren die belangrijk zouden zijn voor de reis naar het dodenrijk.

Begraafplaats en pottenbakkerswijk

Kerameikos is een wijk in Athene, ten noordwesten van de Akropolis. De wijk zou zijn naam te danken hebben aan Keramos, een zoon van Dionysus en Ariadne en de beschermgod van de pottenbakkers. Ons woord keramiek vindt hier zijn oorsprong. Kerameikos was (tot in de eerste helft van 20e eeuw) de pottenbakkerswijk van de Griekse hoofdstad.

Sinds de tijd van de Perzische Oorlogen (5e eeuw voor Christus) werd deze wijk in tweeën gedeeld door de zogenaamde Muur van Themistocles. In het deel buiten de muren ontstond de grootste necropolis van de stad. Veel prominente burgers werden begraven langs de weg die leidde naar de Academie van Plato. De straat werd geflankeerd door prachtige tombes versierd met kioniskoi (marmeren zuilen), standbeelden en stelai met reliëfs.

Aan het begin van de 20e eeuw werd de oude begraafplaats van Kerameikos ontdekt door Duitse archeologen.