Resten Nemesis-tempel gevonden op Lesbos

16 mei 2019

Foto: Sto Nisi

Onder het oude theater van Mytilini op Lesbos hebben archeologen restanten van een Nemesis-tempel ontdekt. Dat meldt de lokale nieuwswebsite Sto Nisi. De overblijfselen van de tempel werden gevonden in de zuidelijke toegangspoort (parodos), onder een aantal grote kalkstenen.

Volgens de nieuwste gegevens is het theater in twee fasen gebouwd: in het Hellenistische tijdperk (3e eeuw voor Christus) en het Romeinse tijdperk (1e eeuw na Christus). De tempel dateert uit de 1e eeuw na Christus en is te herkennen door een stenen altaar voor offers en een reeks votiefinscripties die werden achtergelaten door priesters en prominenten.

De locatie van het heiligdom in de zuidelijke parodos is niet willekeurig gekozen volgens Pavlos Triantafyllidis, leider van de opgravingen en hoofd van het Ephoraat van Lesbos. In de Romeinse periode bevond de arena voor gladiatorenduels zich in het orchestra (de cirkelvormige vloer waar in een theater het koor zingt en danst).

“Omdat hun wedstrijden afgesloten moesten worden met het dienen van de gerechtigheid en het het toekennen van de overwinning aan de beste gladiator, was de aanwezigheid van een tempel voor Nemesis verplicht”, aldus Triantafyllidis.

Nemesis was de Griekse godin van gerechtigde vergelding en wraak, vooral voor overmoed (hybris) gepleegd tegen de goden. Ze is de dochter van Nyx (de Nacht) en gehoorzaamt aan Zeus, al is ze ouder dan hij. Net als Vrouwe Justitia wordt Nemesis vaak afgebeeld met een zwaard en een weegschaal. Nemesis was ook de beschermheilige van de gladiatoren.


Moderne kunst ontmoet oude ruïnes op Delos

5 mei 2019

[klik op een afbeelding voor een vergroting]

Het eiland Delos heeft een primeur: de 5000 jaar oude archeologische site is het toneel van een moderne kunsttentoonstelling. Verspreid over het eiland zijn sculpturen van de Britse kunstenaar Antony Gormley te zien.

De tentoonstelling is georganiseerd door de Griekse non-profitorganisatie NEON in samenwerking met het Ephorate of Antiquities van de Cycladen. Het project met de titel SIGHT omvat 29 levensgrote ijzeren lichaamssculpturen die Gormley de afgelopen 20 jaar heeft gemaakt. Vijf werken maakte hij speciaal voor de expositie op Delos.

De sculpturen worden op verschillende delen van het eiland geplaatst. Bezoekers kunnen ze ontdekken met behulp van een kaart. Twee sculpturen staan in de zee dichtbij de kust, anderen staan op de heuvel van Kynthos, in de Agora van de Competaliasts, bij de ingang van het stadion en op het podium van het theater.

De sculpturen van Gormley zijn van 2 mei tot 31 oktober 2019 te zien op Delos. Het is de eerste keer dat de Griekse Archeologische Raad toestemming heeft gegeven voor een expositie van moderne kunst op een archeologische site. Het eiland Delos staat op de UNESCO-lijst van Werelderfgoed.

Geschiedenis Delos

Volgens de Griekse mythologie is Delos de geboorteplaats van de goddelijke tweeling Artemis en Apollo. Als eerbetoon aan zijn kinderen gaf Zeus het drijvende eiland een vaste plek en hij rangschikte er een cirkel (κύκλος) van eilanden omheen. Hierdoor werd Delos het centrum van de Cycladen en het  heilige eiland werd een belangrijke bedevaartsplaats.

In de oudheid was Delos vanwege de centrale ligging een ideale handelsplek. Op het eiland waren tempels, markthallen, opslagplaatsen en winkels. Ook was er een theater en stonden er villa’s waarvan de mozaïekvloeren en zwembaden nog steeds te zien zijn.

Tegenwoordig is Delos een openluchtmuseum dat enkele keren per dag bereikbaar is vanaf Mykonos, Paros en Naxos. Een van de bezienswaardigheden op het eiland is een terras met vijf stenen leeuwen.


Ruim 300.000 artefacten ontdekt bij aanleg metro

23 april 2019

[Klik op een afbeelding om de galerij te openen. Foto’s: Grieks Ministerie van Cultuur]

Graafwerkzaamheden voor de uitbreiding van het metronetwerk in Thessaloniki hebben een enorme schatkamer aan archeologische vondsten blootgelegd. Archeologen hebben inmiddels meer dan 300.000 voorwerpen opgegraven. De aanleg van de metro is door alle ontdekkingen wel vertraagd.

De vondsten variëren van gouden kransen, munten en sieraden tot amforen, olielampen, parfumvazen en een marmeren beeld van de godin Aphrodite. De voorwerpen werden opgegraven op de plek waar ooit het bloeiende commerciële centrum van de oude stad moet geweest. Thessaloniki was na Constantinopel de tweede belangrijkste metropool in het Byzantijnse rijk.

Bij de graafwerkzaamheden werden de afgelopen jaren meer dan 5000 tombes en graven blootgelegd, waarvan sommige prachtige gouden kransen bevatten. Ook ontdekten archeologen een geplaveide weg, de Decumanus Maximus, die van oost naar west door het centrum van Thessaloniki zou zijn gegaan. Verder werden er overblijfselen van villa’s (met mozaïekvloeren), winkels, werkplaatsen, een fontein en een vroeg-christelijke kerk gevonden.

Aphrodite

Opvallend zijn de vondst van een marmeren beeld van de godin Aphrodite en een mozaïek met een afbeelding van de godin van de liefde. De twee stukken zijn afkomstig uit verschillende perioden. Het 20 centimeter hoge beeldje werd in het Agia Sofia-station gevonden onder restanten van een gebouw uit de 3e eeuw. Het is een variatie op het beeld van Aphrodite die uit de zee opduikt en in de Hellenistische periode wijdverspreid was.

Het mozaïek komt vermoedelijk uit de 4e eeuw na Christus en werd ontdekt in de ruïnes van een groot badhuis. Op het mozaïek is Aphrodite te zien die ontspannen ligt op een bank, die versierd is met een afbeelding van Medusa. Achter haar is Eros te zien, afgebeeld als een jongen met kort, krullend donker haar.

Ook in het gebied rond de kerk van de Acheiropoietos werden beeldjes van de godin gevonden. Die waren meestal gerelateerd aan de aanbidding van Thermaia Aphrodite, die werd geassocieerd met het element water.

Geschiedenis van Thessaloniki

“De opgravingen zijn het grootste archeologische project van de afgelopen jaren in Griekenland”, zei Yannis Mylopoulos, voorzitter van Attiko Metro, het bedrijf dat de metrowerkzaamheden uitvoert, tegen The Telegraph. “De kwaliteit en de kwantiteit van de vondsten is echt indrukwekkend. Ze brengen de samenhang van de geschiedenis van Thessaloniki en Macedonië aan het licht.”

Thessaloniki werd rond 315 voor Christus gesticht door de koning Cassander van Macedonië. Na de val van het koninkrijk Macedonië in 168 voor Christus werd Thessalonika – zoals het in het Latijn werd genoemd – een stad van de Romeinse Republiek. De stad groeide uit tot een belangrijk handelsknooppunt aan de Via Egnatia, de Romeinse weg die Byzantium (later Constantinopel) met Dyrrhachium (nu Durrës in Albanië) verbond, wat de handel tussen Europa en Azië mogelijk maakte.

Vanaf de eerste jaren van het Byzantijnse rijk werd Thessaloniki beschouwd als de tweede stad in het rijk na Constantinopel, zowel qua rijkdom als qua grootte (in het midden van de 12e eeuw had de stad 150.000 inwoners). Thessaloniki hield deze status tot in 1423 de Venetianen de macht overnamen.  De Venetianen hadden Thessaloniki in handen tot de stad werd veroverd door de Ottomaanse Sultan Murad II op 29 maart 1430.

Permanente tentoonstelling in metrostation

Een selectie van de archeologische schatten, die tijdens de graafwerkzaamheden werden ontdekt, is te zien in het Archeologisch Museum van Thessaloniki. In de metrostations Agia Sofia en Venizelou, waar de meeste vondsten werden gedaan, zullen permanente tentoonstellingen komen. Het antieke plein en de post-Byzantijnse bouwwerken die werden blootgelegd, blijven behouden als archeologische sites.


Griekenland verwijdert 2300 historische sites uit privatiseringsfonds

23 januari 2019

De Griekse overheid heeft ruim 2000 archeologische sites, monumenten en musea verwijderd van de lijst met staatseigendommen die worden overdragen aan het privatiseringsfonds. Het besluit volgt op een protest van de Griekse Vereniging van Archeologen, die vreest dat het erfgoed van het land in de uitverkoop gaat.

“De culturele activa zijn vrijgesteld”, liet minister van Cultuur Myrsini Zorba weten in een persverklaring, die het ministerieel besluit over de zaak aankondigde. “Er zijn 2330 staatsactiva die beschermd worden door een wet en we kunnen het nu laten rusten.” De volledige lijst van de activa werd gepubliceerd op de website van het minsiterie.

De verkoop van staatseigendommen was een belangrijke eis van de internationale geldschieters bij het verstrekken van de steunprogramma’s aan Griekenland.

In september 2018 droeg Griekenland meer dan 10.000 openbare eigendommen over aan het privatiseringsfonds HRADF, een holdingmaatschappij die eigendom is van de Griekse staat. Op die lijst stonden het paleis van Knossos op Kreta, de archeologische vindplaats Aigai (Vergina), de koninklijke tomben van Koning Philip II van Macedonië en de Akropolis van Sparta, de witte toren van Thessaloniki en het graf van Leonidas. Ook honderden monumenten uit de Byzantijnse en Ottomaanse tijd werden overgedragen aan het fonds.

De regering ontkende herhaaldelijk dat archeologische sites en monumenten kunnen worden verkocht, maar dat stelde de archeologen niet gerust. In oktober vorig jaar legden medewerkers van het Cultuurministerie die werken bij Griekse staatsmusea en archeologische sites uit protest voor 24 uur het werk neer. Door de staking waren de Acropolis en andere populaire Griekse sites en musea de hele dag gesloten.


Vermiste ‘Steen van Nikouria’ na ruim 100 jaar teruggevonden

28 december 2018

Ongeveer een eeuw lang was het spoorloos verdwenen. Maar dankzij een laatstejaarsstudent archeologie is het stenen tablet uit 280-278 voor Christus met een historische inscriptie van het Decreet van Nikouria weer opgedoken op Amorgos. Dat meldt het Griekse ministerie van Cultuur.

De inscriptie bevat belangrijke informatie over de geschiedenis van de Egeïsche Zee. De stèle werd in 1893 ontdekt in de Panagia-kerk op het eilandje Nikouria, tegenover Aigiali op Amorgos. Het werd overbracht naar een nabijgelegen stal, waar het werd bewaard tot het in 1908 verdween. Sindsdien was het onvindbaar, ondanks zoektochten van tientallen onderzoekers.

De van Amorgos afkomstige student Stelios Perakis en de Duitse archeoloog N. N. Fischer ontdekten het stenen tablet met behulp van de lokale bevolking. De ‘Steen van Nikouria’ zat ingebed in de buitenmuur van een pas gerestaureerde woning in het dorp Tholaria. Het huis was eerder eigendom van Stamatis Grispos, een herder uit Nikouria.

Het Decreet van Nikouria bevat het besluit van de Liga (Koinon) van de Eilandbewoners, een politieke unie die werd opgericht door de Ptolemaeën, om met officiële vertegenwoordigers deel te nemen aan het feest en de spelen die in Alexandrië werden georganiseerd door Ptolemeus II ter nagedachtenis aan zijn vader Ptolemaeus I de Verlosser.

Volgens het ministerie van Cultuur levert het decreet bewijs over het machtsevenwicht in de eerste helft van de 3e eeuw voor Christus en de overgang van de controle van de Macedoniërs naar de Ptolemaeën.

De stèle wordt uit de muur van de woning gehaald en ondergebracht in de archeologische collectie van Amorgos.


Twee Griekse vondsten in archeologische top 10

14 december 2018

[klik op een afbeelding voor een vergroting]

Het tijdschrift Archaeology, een uitgave van het Archeologisch Instituut van Amerika, heeft een lijst gemaakt met de meest overtuigende ontdekkingen van 2018. In deze top 10 staan ook twee Griekse vondsten: een gegraveerd kleitablet met verzen uit de ‘Odyssee’ en een oud Grieks schip dat werd gevonden op de bodem van de Zwarte Zee.

Het kleitablet werd in juli door een team van Duitse en Griekse archeologen ontdekt bij opgravingen op de archeologische site van het oude Olympia, bij de verwoeste tempel van Zeus. Op het stuk klei staan dertien verzen van de Odyssee. Het gaat om de verzen 1-8 en 9-13 uit het 14e boek waarin de held Odysseus varkenshoeder Eumaios toespreekt.

Volgens de archeologen is dit het eerste voorbeeld van een kleiplaat met een uittreksel van de Odyssee. Experts onderzoeken of dit het oudste exemplaar is van het epische gedicht van Homerus dat op Grieks grondgebied is gevonden. Het kleitablet is vermoedelijk vóór de 3e eeuw na Christus gemaakt.

In oktober van dit jaar vonden archeologen een intact wrak van een oud Grieks koopvaardijschip op de bodem van de Zware Zee. Volgens de onderzoekers ligt het schip er al ruim 2400 jaar. Ze vermoeden dat het gaat om het oudste volledige scheepswrak ter wereld. Het schip ziet er precies zo uit als de tekeningen die de oude Griekse wijnvazen ​​sierden, zoals de beroemde ‘Siren Vase’.

Het Griekse schip is een van de 67 wrakken die het Black Sea Maritime Archaeological Project de afgelopen drie jaar heeft gevonden.


Archeologen lokaliseren oude Griekse stad Tenea

13 november 2018

[klik op een foto voor een vergroting]

Bij opgravingen in de regio Korinthe op de noordoostelijke Peloponnesos zijn delen van een antieke stad gevonden. Archeologen denken dat het gaat om de eerste tastbare overblijfselen van de oude stad Tenea, die kort na de Trojaanse Oorlog gesticht zou zijn.

De archeologen ontdekten muren, vloeren van klei, marmer en steen, huishoudelijk aardewerk, een dobbelsteen van bot en meer dan 200 munten die dateren van de 4e eeuw voor Christus tot de laat-Romeinse tijd. Ook vonden ze een aardewerken pot met de overblijfselen van twee menselijke foetussen. Een opmerkelijke vondst, omdat de oude Grieken normaliter hun doden begroeven op begraafplaatsen buiten de stadsmuren.

Eerder werkten de archeologen vooral aan opgravingen op oude begraafplaatsen rond de stad, gelegen bij het huidige Chiliomodi op ongeveer 100 kilometer ten zuidwesten van Athene. Ze ontdekten daar dit jaar 9 graven met sieraden van goud, koper en been, aardewerk en munten. Nu is er voor het eerst een deel van de oude stad zelf blootgelegd.

Volgens Elena Korka, die sinds 2013 de opgravingen in het gebied leidt, lijkt het erop dat de inwoners  van Tenea opvallend welvarend zijn geweest. De stad lag op een belangrijke route tussen de grote steden Korinthe en Argos in het noordoosten van de Peloponnesos en was waarschijnlijk een florerende handelsnederzetting.

Oude teksten

In een verklaring zegt het Griekse ministerie van Cultuur dat de opgravingen ‘bewijzen dat de oude stad Tenea heeft bestaan’ . De stad was tot nu toe vooral bekend uit oude teksten.

De beroemde Griekse schrijver en aardrijkskundige Pausanias (115 – 180 na Christus) noemde de Tenea in zijn ‘Beschrijving van Griekenland’: “De stad genaamd Tenea is slechts ongeveer zestig stadiën ver weg. De inwoners zeggen dat ze Trojanen zijn die in Tenedos door de Grieken gevangen werden genomen en van Agamemnon in hun huidige huis mochten verblijven. Om deze reden eren ze Apollo meer dan welke andere god ook.”